‘‘జగమంత కుటుంబం’’ ఎంత మానవీయమైన, అర్ధవంతమైన భావన!
రక్త సంబంధీకులే కాకుండా భూమిపై ఉన్న ప్రతి జీవి, ప్రతి మనిషి మన వారే అని భావించడం కదా జగమంత కుటుంబం అంటే. అవును, జగమంత కుటుంబం కథలు చదువుతున్నప్పుడు రచయిత్రి విశాలమైన దృక్పథాన్ని, సర్వజన సమానత్వాన్ని చూపిన కథలు అనిపించాయి. మనిషికి మనిషికి మధ్య వర్గ, కుల, మత, జాతి, ప్రాంత, జెండర్ భేదాలతో దూరం పెరుగుతున్న వేళ ప్రేమను, ఐక్యతను పెంపొందించే, మానవీయ విలువలకు అద్దం పట్టే కథల దర్పణం జగమంత కుటుంబం. ఈ పుస్తకం 12 కథల సమాహారం మాత్రమే కాదు, ఒక రచయిత్రి సుదీర్ఘ జీవిత ప్రయాణంలో సేకరించిన మానవ భావోద్వేగాల గని.
ఆంధ్ర, తెలంగాణా యాసలో ప్రత్యేకించి గోదావరిఖని ప్రాంత సింగరేణి బొగ్గు గనుల జీవన స్థితిగతులను, గుంటూరు జిల్లా రేపల్లె ప్రాంత సామాజిక ముఖచిత్రాన్ని రచయిత్రి శారద గారు మన కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించారు.
నిజ జీవిత సంఘటనలు కొన్ని నన్ను చాలా ఆలోచింపచేస్తాయి. అలా ఆలోచించిన సంఘటనలు ఆ తర్వాత కాలంలో కథలుగా మారుతాయని చెప్పే శారద గారు ఇంట్లో అందరూ నిద్రపోయాక తన కథా ప్రపంచంలోకి వెళ్లి రెండు దశాబ్దాలకు పైగా కధలు తన కోసం తాను రాసుకున్నారు కానీ ఏ పత్రికకు పంపలేదు. రాత్రిపూట నెలల తరబడి నిద్రలేకుండా చేసిన పాత్రలు రెండు. ఒకటి ఎర కధలో బుచ్చమ్మ, రెండోది సావు డప్పు కధలో సత్తి అంటారు రచయిత్రి.
రచయిత్రి నుంచి వెలువడిన మొదటి కథల గుచ్ఛం జగమంత కుటుంబం 2025లో అచ్చయింది. ఈ కథలను విశ్లేషించడానికి నేను ప్రధానంగా మూడు విభాగాలుగా చేసుకున్నాను.
సామాజిక వాస్తవికత
శారద గారి కథల్లో నాలుగు కథలు బొగ్గు గని నేపథ్యం ఉన్న లో కథలు . ‘సమ్మయ్య… మరికొందరు’, ‘గనిలో… పనిలో…’, ‘సావుడప్పు’ వంటి కథలు పారిశ్రామికీకరణ ముసుగులో జరుగుతున్న మానవీయ వినాశనాన్ని ఎత్తి చూపాయి.
సమ్మయ్య… మరికొందరు : కార్మికుల ఊపిరితిత్తుల్లోకి బొగ్గు పొడిని, వారి కుటుంబాల్లోకి పేదరికాన్ని నింపుతోందని చెప్పే కథ “సమ్మయ్య .. మరికొందరు”. ఈ కథ బొగ్గు గని కార్మికుల జీవితాలు, వారు ఎదుర్కొనే తీవ్రమైన ఆరోగ్య సమస్యలు, వారి హక్కుల కోసం చేసే పోరాటాన్ని ఎంతో వాస్తవికంగా ప్రతిబింబిస్తుంది.
గని కార్మికుడైన సమ్మయ్య సుదీర్ఘ కాలంగా గనిలో పని చేస్తూ టి.బి బారిన పడతాడు. అతని ఆరోగ్యం క్షీణించడమే కాకుండా, కూతురు రాజేశ్వరి పెళ్లి సంబంధాలు కూడా తప్పి పోతుంటాయి.
యాజమాన్యం కార్మికుల ఆరోగ్యాన్ని పట్టించుకోకుండా, కేవలం ఉత్పత్తి పైనే దృష్టి పెడుతుంది. ఈ క్రమంలో సమ్మయ్య స్నేహితుడైన రామన్న యూనియన్ వేదికగా కార్మికులందరినీ ఏకం చేసి, వైద్య సదుపాయాలు, పని వేళల్లో రక్షణ కోసం యాజమాన్యాన్ని ప్రశ్నించడానికి ఎలా సిద్ధమయ్యాడనేదే ఈ కథాంశం.
ఈ కథలో ముఖ్య పాత్ర సమ్మయ్య ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలుగా గనిలో ‘బిట్ షార్పనర్’గా నమ్మకంగా పనిచేస్తున్న కార్మికుడు. గని దుమ్ము, బొగ్గు పొడి ఊపిరితిత్తుల్లోకి చేరడం వల్ల తీవ్రమైన దగ్గు, జ్వరంతో బాధపడుతుంటాడు. తన అనారోగ్యం వల్ల కూతురి పెళ్లి కావడం లేదని మానసికంగా కుంగిపోతాడు.
సమ్మయ్యకు ప్రాణ స్నేహితుడు, తోటి కార్మికుడు. సమస్యలను మౌనంగా భరించడం కంటే, యాజమాన్యాన్ని నిలదీయడమే సరైన మార్గమని నమ్ముతాడు. యూనియన్ మీటింగ్లో కార్మికుల్లో ధైర్యాన్ని నింపి, వారి హక్కుల కోసం గళం విప్పుతాడు.
సరోజ భర్త అనారోగ్యం, కూతురి పెళ్లి కాకపోవడం వల్ల నిరంతరం ఆవేదన చెందుతూ, నిస్సహాయ స్థితిలో ఉంటుంది. రాజేశ్వరి తండ్రి అనారోగ్యాన్ని చూసి బాధపడుతూనే, ఆయనకు ధైర్యం చెప్పే మంచి మనసున్న అమ్మాయి.
కథలోని ముఖ్యమైన సామాజికాంశాలు చూద్దాం .
కార్మికులు లెదర్ ఏప్రాన్, మాస్కులు ధరించినా, గనిలోని సన్నని బొగ్గు పొడి ఊపిరితిత్తుల్లోకి చేరి వారిని రోగులుగా మారుస్తుంది. కథలో రచయిత్రి చెప్పినట్లు – బొగ్గు గనులున్న ఊళ్ల పేర్లు మారుతాయి కానీ అక్కడి వాతావరణం, కార్మికుల జీవితాలు మారవు.
సమ్మయ్య ఆరోగ్యం బాలేదని, వేరే తేలికపాటి పని ఇవ్వమని మేనేజర్ను బ్రతిమాలినా, “వేరే పని చేయాలంటే ట్రైనింగ్ తీసుకోవాలి, అది సాధ్యం కాదు” అని తిరస్కరిస్తారు. కంపెనీలు కేవలం లాభాల కోసమే చూస్తాయి తప్ప, కార్మికుల ప్రాణాలకు విలువ ఇవ్వవని మేనేజర్ పాత్ర ద్వారా స్పష్టమవుతుంది.
యూనియన్ మీటింగ్లో ఉద్యోగాలు పోతాయేమోనని కొందరు కార్మికులు భయపడినప్పుడు రామన్న వారితో ఇలా అంటాడు :
‘‘ఉద్యోగాల కంటే ముందు ప్రాణాలు పోయేలా ఉన్నాయి. దానికి మనమేమందాం?… మనం సంస్థకు మిగలాలన్నా, కుటుంబాలకు మిగలాలన్నా గట్టిగా మాట్లాడాల్సిందే’’
ఈ మాటలు కార్మికుల్లో ఆలోచన రేకెత్తిస్తాయి. చివరికి సమ్మయ్యతో పాటు మరికొందరు చేతులు కలపడం, రేపు గని ఆవరణ మొత్తం కార్మికుల నిరసన గళాలతో ముక్కలవుతుందని ఆశాభావంతో కథ ముగియడం విప్లవాత్మకం గా ఉంటుంది.
‘సమ్మయ్య… మరికొందరు’ కథ శ్రామిక వర్గం పడే వేదనకు, వారి హక్కుల పోరాటానికి ఒక సజీవ సాక్ష్యం. పారిశ్రామిక అభివృద్ధి వెనుక కార్మికుల రక్తం, ఆరోగ్యం ఎలా కరిగిపోతున్నాయో ఈ కథ ఎంతో హృద్యంగా వివరిస్తుంది. భయపడి మౌనంగా ఉంటే దోపిడీ పెరుగుతుందని, హక్కుల కోసం ఐక్యంగా పోరాడటమే కార్మికులకు ఉన్న ఏకైక మార్గమని ఈ కథ బలమైన సందేశాన్ని ఇస్తుంది.
గనిలో పనిలో: గనుల తవ్వకం వల్ల దేశానికి విద్యుత్తు, ఇంధనం లభిస్తున్నప్పటికీ, స్థానిక పర్యావరణం ఎంతగా నాశనమవుతుందో ‘గనిలో పనిలో’ ‘ కథలో చక్కగా చూపించారు రచయిత్రి. ఈ కథ సింగరేణి బొగ్గు గనుల నేపథ్యంతో, అక్కడ పనిచేసే అధికారుల పరిపాలనా పరమైన సవాళ్లు, గని కార్మికులు మరియు చుట్టుపక్కల గ్రామాల ప్రజల సామాజిక-ఆర్థిక సమస్యలు, మరియు వ్యవస్థలోని నైతిక ఘర్షణను ఎంతో వాస్తవికంగా ప్రతిబింబిస్తుంది.
కథానాయకుడు (కథకుడు) ఒక బొగ్గు గని ప్రాంతానికి ప్రమోషన్ మీద ఏజెంట్ హోదాలో బదిలీపై వస్తాడు. గతంలో ఆయన అదే భూగర్భ బొగ్గు గనిలో మేనేజర్గా పనిచేసిన అనుభవం ఉన్నవాడు. ఆయన రాకతో ఆఫీసర్లు, వెల్ఫేర్ ఆఫీసర్ అజయ్ తదితరులు స్వాగతం పలుకుతారు.
గని లోపలి వాతావరణం, ప్రకృతికి విరుద్ధంగా చీకట్లో, తక్కువ ఆక్సిజన్ మరియు ప్రమాదకర వాయువుల మధ్య కార్మికులు చేసే కష్టాన్ని ఆయన పరిశీలిస్తాడు. ఈ క్రమంలో, గని ప్రభావం వల్ల చుట్టుపక్కల గ్రామాల్లో ఏర్పడిన నీటి ఎద్దడి, సామాన్య ప్రజల జీవన స్థితిగతులు, మరియు కంపెనీ ఆస్తుల (బొగ్గు, స్క్రాప్) దొంగతనాల వెనుక ఉన్న సామాజిక సత్యాలు ఆయనను తీవ్రమైన ఆత్మపరిశీలనకు గురిచేస్తాయి.
ప్రధాన పాత్ర కథకుడు, ఆయన కేవలం నిబంధనలను అమలు చేసే అధికారి మాత్రమే కాదు, వ్యవస్థలోని లోపాలను, కార్మికుల కష్టాలను మానవతా కోణంలో చూసే వ్యక్తి. సురేష్ అనే ఆటో డ్రైవర్ బాధను ఓపికగా వినడం, పాత మిత్రుడు సదానందంతో కలిసి గ్రామాన్ని సందర్శించి అక్కడి దుస్థితిని స్వయంగా చూడడం ఆయనలోని సహానుభూతి తెలియజేస్తుంది.
సురేష్ ఒకప్పుడు ఐదెకరాల సొంత పొలం, బావి ఉన్న రైతు కుటుంబానికి చెందినవాడు. బొగ్గు గనుల విస్తరణ లేదా భూగర్భ జలాలు అడుగంటి పోవడం వల్ల వ్యవసాయం సాగక, తన భూమిని కోల్పోయి నేడు కిరాయి ఆటో నడుపుకుంటూ బతుకుతున్నాడు. గ్రామంలో కనీసం తాగడానికి మంచి నీరు కూడా దొరకని పరిస్థితిని ఆయన ఏజెంట్కు వివరిస్తూ కన్నీరు పెట్టుకుంటాడు.
మేనేజర్ సాహిల్ గని రక్షణ చర్యలు, ప్రొడక్షన్ పెంచడం మరియు గనుల్లో జరిగే దొంగతనాలు అరికట్టడంపై దృష్టి పెడతాడు. స్క్రాప్ మరియు బొగ్గు దొంగతనాలను అడ్డుకోవడానికి గోడలు కట్టడం, ఫెన్సింగ్ వేయడం వంటి ప్రతిపాదనలు చేస్తాడు. వీరు వ్యవస్థాపరమైన బాధ్యతలకు ప్రతీకలు.
పారిశ్రామికీకరణ – పర్యావరణ విధ్వంసం: గనుల తవ్వకం వల్ల దేశానికి విద్యుత్, ఇంధనం లభిస్తున్నప్పటికీ, స్థానిక పర్యావరణం ఎంతగా నాశనమవుతుందో కథలో చక్కగా చూపించారు. భూగర్భ జలాలు అడుగంటి పోవడం వల్ల బావులు ఎండిపోయి వ్యవసాయం కుంటుపడుతుంది. ఓపెన్ కాస్ట్ గనుల బ్లాస్టింగ్ వల్ల వచ్చే ధూళి, శబ్ద కాలుష్యం కారణంగా ఇళ్లు దెబ్బతిని, ప్రజలు అక్కడ నివసించలేక వలస పోతారు. ఒకప్పుడు కళకళలాడిన గ్రామాలు నేడు జీవకళ కోల్పోయి, శ్మశానాల్లా, సమాధుల్లా” మారాయని కథకుడు ఆవేదన చెందుతాడు.
గని పరిసరాల్లో జరిగే ఇనుప సామాను (స్క్రాప్), బొగ్గు దొంగతనాలపై అధికారులు మీటింగ్లో చర్చిస్తున్నప్పుడు, వెల్ఫేర్ ఆఫీసర్ అజయ్ ఒక చేదు వాస్తవాన్ని చెబుతాడు:
‘‘సార్… ఇక్కడి నుంచి రోజు తుప్పు పట్టిన ఇనుప సామాను, పనికి రాకుండా పక్కకు పడేసిన స్క్రాప్, బొగ్గు అన్నీ కూడా కొంచెం కొంచెమే కదా వాళ్లు తీసుకుపోయేది… కానీ వాళ్ల దగ్గర నుంచి కొనుక్కున్నవాడు లారీలకు లోడ్లు ఎత్తుతాడు సార్’’.
అంటే, జీవనోపాధి కోల్పోయిన స్థానిక పేద ప్రజలు, మహిళలు కేవలం తమ పొట్ట కూటి కోసం, ఆకలి తీర్చుకోవడం కోసం ఈ చిన్న చిన్న దొంగతనాలకు పాల్పడుతున్నారు. అసలైన దోషులు వీరి వెనుక ఉండి నల్లబజారు నడిపించే పెద్ద వ్యాపారస్తులు.
కథకుడి మనసులో జరిగే ఘర్షణ ఈ కథకు ప్రాణం. ఒక అధికారిగా కంపెనీ ఆస్తులు రక్షించడం ఆయన బాధ్యత. కానీ, ఒక మనిషిగా చూసినప్పుడు – తరతరాలుగా అక్కడ వ్యవసాయం చేసుకుని సంతోషంగా బతికిన జనాన్ని, గనుల పేరుతో నిర్వాసితులను చేసి, వారి భూములు లాక్కున్నది కంపెనీయే.
“అన్నం పెడుతున్న కంపెనీకి అపకారం చేస్తున్నానా? కంపెనీ సొమ్ముని జేగ్రావరం చేస్తున్నానా? అని ఓ క్షణం ఆత్మవిమర్శ చేసుకున్నాను”.
నిజానికి కంపెనీకి జరిగే నష్టం కంటే, తమ సర్వస్వాన్నీ కోల్పోయి కూలీలుగా మారిన ఆ ప్రజల నష్టమే కొలవలేనంత పెద్దది అని ఆయన గ్రహిస్తాడు.
అనేది కేవలం ఒక బొగ్గు గని అధికారి దినచర్య కాదు. అది అభివృద్ధి పేరిట జరుగుతున్న వినాశనాన్ని, విస్థాపనకు గురవుతున్న సామాన్యుల ఆర్తనాదాలను పాలకులకు, సమాజానికి వినిపించే ఒక బలమైన సామాజిక ఆవేదన. ఒక అధికారి తన పని లో ఉంటూనే, గని చుట్టూ ఉన్న సామాజిక సత్యాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకున్నాడో ఈ కథ అత్యంత సమర్ధవంతంగా చూపించింది.
సావుడప్పు : ఈ కథ సింగరేణి ఓపెన్ కాస్ట్ బొగ్గు గనుల విస్తరణ వల్ల సర్వస్వం కోల్పోయిన స్థానిక శ్రామిక వర్గం, ముఖ్యంగా అణగారిన కులాల ప్రజల దైన్య స్థితి, వారి పిల్లల చదువుల వెనుక ఉన్న ఆకలి నగ్నసత్యాలు ఎంతో ఆర్ద్రంగా వివరిస్తుంది.
కథానాయకి శైలజ ఒక స్కూల్ టీచర్. ఆమె పనిచేసే ప్రాంతం ఓపెన్ కాస్ట్ మైన్స్ ప్రభావిత ప్రాంతం. గనుల తవ్వకాల కోసం అక్కడి ప్రజల భూములను బలవంతంగా సేకరించడం, సరైన సమయంలో నష్టపరిహారం అందకపోవడం వల్ల ఆ గ్రామాలు ఉపాధి కోల్పోయి చితికిపోయాయి.
ఈ నేపథ్యంలో, శైలజ క్లాస్లో చదువుకునే సత్తి, సంపత్ అనే ఇద్దరు చిన్న పిల్లల నిరుపేద జీవితాలు, వారి తల్లిదండ్రులు అనుభవించే సామాజిక అభద్రత ఈ కథకు ప్రధాన ఇతివృత్తం. ఓపెన్ కాస్ట్ ప్రాజెక్టులు ఒకవైపు దేశానికి వెలుగులు ఇస్తున్నా, స్థానిక పేదల బతుకులను ఎలా చీకట్లోకి నెట్టేస్తున్నాయో ఈ కథాంశం చూపిస్తుంది.
శైలజ కేవలం పాఠాలు చెప్పే ఉపాధ్యాయురాలు కాదు, పిల్లల మనస్తత్వాలు, వారి వెనుక ఉన్న కుటుంబాల ఆర్థిక కష్టాలు అర్థం చేసుకునే సహానుభూతి గల వ్యక్తి.
క్లాస్లో పిల్లలు ఆకలితో నీరసించిపోవడం గమనించి, వారికి కౌన్సిలింగ్ ఇవ్వడమే కాకుండా బిస్కెట్ ప్యాకెట్ అందించి ఆదరిస్తుంది.
బదిలీపై వేరే ఊరికి వెళ్ళిపోయినా, పాత స్కూల్ పిల్లల చదువుల గురించి ఫోన్ చేసి ఆరా తీస్తూ ఆమె తన వృత్తి పట్ల, మానవత్వం పట్ల ఉన్న నిబద్ధతను చాటుకుంటుంది.
మల్లవ్వ సత్తి, సంపత్ల తల్లి. ఒకప్పుడు వ్యవసాయం లేదా స్థానిక వృత్తిపై బతికిన ఈ కుటుంబం, మైనింగ్ కారణంగా సర్వస్వం కోల్పోయి నిత్యం ఆకలితో అలమటిస్తుంది. ఇల్లు గడవడమే కష్టంగా ఉన్నా పిల్లలను బడికి పంపించాలనే ఆరాటం ఆమెలో కనిపిస్తుంది.
సత్తి, సంపత్ లు బడికి వెళ్తారు కానీ ఆకలి కారణంగా చదువుపై శ్రద్ధ పెట్టలేరు. క్లాస్లో శైలజ టీచర్ అడిగిన ప్రశ్నకు సత్తి అమాయకంగా చెప్పే సమాధానం గుండెలను పిండేస్తుంది.
తమ నాన్న ఏం పని చేస్తాడు అని అడిగితే “సావు డబ్బు కొడతాడు మేడం” అని సమాధానం ఇస్తాడు. ఎవరైనా చనిపోతే తప్ప తమ ఇంట్లో పొయ్యి వెలగని దారుణమైన స్థితి వారిది.
కథలోని ఈ వాక్యాలు పారిశ్రామికీకరణ వల్ల సామాన్యులు అనుభవించే నష్టాన్ని సూటిగా ప్రశ్నిస్తాయి.
‘‘సింగరేణి కంపెనీ ఓపెన్ కాస్ట్ గనులేమో కానీ ఎన్నో చిన్న చిన్న పల్లెల్లోని అనేకమంది జీవితాలు బండ కింది బతుకులైపోయాయి… ఎన్ని ఊర్లు మింగితే, ఎన్ని ప్రాణాలు బలి పెడితే ఓ ఓపెన్ కాస్ట్ బొగ్గు ఉత్పత్తి చేస్తుందో!’’
ఫ్యాక్టరీలు, మైనింగ్ ప్రాజెక్టులు కట్టేటప్పుడు భూములు కోల్పోయిన పేదలకు ప్రభుత్వం ఇచ్చే నష్టపరిహారం లో జరిగే ఆలస్యం, లంచగొండితనం, అధికారుల నిర్లక్ష్యం వల్ల మనుషుల జీవితాలు ఎలా బుగ్గిపాలవుతున్నాయో రచయిత్రి ఎంతో వాస్తవికంగా చూపారు.
కథ ప్రారంభంలో వచ్చే భావాలు అణగారిన వర్గాల జీవన పోరాటాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. తాతల నాటి కులవృత్తిని నమ్ముకుంటే ఈ కాలంలో కడుపు నిండడం లేదు. సత్తి తండ్రి ఊళ్ళో ఎవరైనా చనిపోతే డప్పు కొట్టే పని (సావుడప్పు) చేస్తాడు. అంటే, చనిపోయే వారి ఇళ్లలో పెట్టే తిండి లేదా వారు ఇచ్చే కొద్దిపాటి డబ్బులే ఆ కుటుంబానికి ఆధారం. ఒకరి చావు వీరికి బతుకుదెరువు కావడం అనేది సమాజంలో ఉన్న అత్యంత దారుణమైన ఆర్థిక అసమానతకు నిదర్శనం.
కథ ముగింపు వాక్యాలు చదువరులను కదిలిస్తాయి. “పేదవారి బతుకుపై దుర్మార్గపు సావుడప్పు ఎక్కడో దూరంగా ఆమెను ఓడించడానికి వినిపిస్తూ ఉంది.”
శైలజ టీచర్ లాంటి కొందరు వ్యక్తులు ఎంత ప్రయత్నించినా, వ్యవస్థలోని లోపాలు, పారిశ్రామికీకరణ తెచ్చిన వినాశనం, మరియు పేదరికం అనే పెద్ద సమస్యల ముందు ఆ ప్రయత్నాలు ఓడిపోతున్నాయి.
‘సావుడప్పు’ ఒక వృత్తి గురించి కథ కాదు; ఇది నయా-ఉదారవాద ఆర్థిక విధానాలు, మైనింగ్ ప్రాజెక్టుల పేరుతో స్థానిక పేదలను నిర్వాసితులను చేస్తున్న పాలకుల తీరుపై ఒక బలమైన సామాజిక విమర్శ. చట్టాలు, పరిహారాలు పుస్తకాల్లోనే ఉండిపోతున్నాయి తప్ప, నష్టపోయిన మనుషుల ప్రాణాలకు, వారి పిల్లల భవిష్యత్తుకు ఎక్కడా భరోసా దొరకడం లేదనే చేదు నిజాన్ని ఈ కథ అత్యంత హృద్యంగా చెప్తుంది ఈ కథ.
ఈ కథలో ఒక చిన్న పిల్లాడు తన తండ్రి చేసే పని గురించి ‘సావుడప్పు కొడతాడు’ అని చెప్పే సన్నివేశం అత్యంత హృదయ విదారకం. అభివృద్ధి వేగంగా సాగుతున్న కొద్దీ, అణగారిన వర్గాల బతుకులు ఎలా చితికి పోతున్నాయో, వ్యవస్థల్లో లంచగొండితనం ఎలా వారిని నిరాశ్రయులను చేస్తోందో రచయిత్రి నిర్భయంగా ప్రశ్నించారు.
బతుకు : ఈ కథ గ్రామీణ నేపథ్యంలో వ్యవసాయం చుట్టూ తిరిగే సామాజిక-ఆర్థిక సత్యాలను, అప్పుల ఊబిలో కూరుకుపోయిన ఒక రైతు కుటుంబం ఎదుర్కొనే పరాభవాన్ని మరియు ఆత్మహత్య అనే బలహీనమైన ఆలోచన నుండి ఒక యువకుడు “బతుకు” వైపు ఎలా అడుగులు వేశాడో ఎంతో ఆర్ద్రంగా, ఆలోచనాత్మకంగా వివరిస్తుంది.
కథానాయకుడి పేరు అజయ్. ప్రశాంతమైన పల్లెటూరి వాతావరణంలో ఉంటాడు. అజయ్ తండ్రి చనిపోతూ వారి కుటుంబానికి నాలుగు లక్షల రూపాయల అప్పు మిగిల్చిపోతాడు. ఆ అప్పు తీర్చడానికి అజయ్ భాస్కర్ బావ అనే వ్యక్తి దగ్గర ఐదు శాతానికి వడ్డీకి డబ్బులు తీసుకుంటాడు. అయితే, వడ్డీలు పెరిగిపోయి, చివరకు భాస్కర్ బావ అజయ్ కుటుంబానికి ఉన్న జీవనాధారమైన ఒకే ఒక్క ఎకరం భూమిని తన పేరిట రాయించుకుంటాడు. అజయ్కు చుట్టమే అయినా, భాస్కర్ బావ సానుభూతి లేని వడ్డీ వ్యాపారి. అజయ్ నిస్సహాయతను ఆసరాగా చేసుకుని, కేవలం నాలుగు లక్షల రూపాయల అప్పుకు గాను కోట్ల విలువైన వ్యవసాయ భూమిని లాక్కుంటాడు. భాస్కర్ బావ చేసిన మోసం వల్ల పొలాన్ని కోల్పోవడాన్ని అతను తట్టుకోలేకపోతాడు. ఎదురు తిరిగి ప్రశ్నించే ధైర్యం లేక తీవ్రమైన ఆవేదనకు, అవమానానికి గురవుతాడు. సమాజంలో తల ఎత్తుకు తిరగలేక, ఆత్మహత్యే శరణ్యమని భావించి అర్ధరాత్రి వేళ ఊరి చివర ఉన్న వంతెన వైపు వెళ్తాడు. అక్కడ జరిగిన కొన్ని అనూహ్య సంఘటనలు, అతనిపై జరిగిన దాడి, అతని అంతర్మథనం అతనిలో కొత్త చైతన్యాన్ని నింపుతాయి. చావడం కంటే బతికి సాధించడమే గొప్ప అనే సత్యాన్ని గ్రహించి ఇంటికి తిరిగి రావడంతో కథ ముగుస్తుంది.
గ్రామ పెద్దమనుషులు, అజయ్ శ్రేయోభిలాషులు. అజయ్కు జరిగిన అన్యాయాన్ని చూసి వారు భాస్కర్ బావను గట్టిగా నిలదీస్తారు.
భారతీయ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రైతులు ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద సమస్య అధిక వడ్డీల దోపిడీ. బ్యాంకులు లేదా లీగల్ వ్యవస్థల ద్వారా కాకుండా, నమ్మకస్తులైన చుట్టాల దగ్గర వడ్డీలకు తీసుకుని, చివరకు వారు పెట్టే మానసిక ఒత్తిడి తట్టుకోలేక ఆస్తులు రాసిచ్చే దైన్య స్థితిని ఈ కథ కళ్లకు కడుతుంది. భూమి రైతుకు కేవలం ఆదాయ వనరు కాదు, అది అతని గౌరవం, అతని బతుకు.
పొలాన్ని నాశనం చేయడం లేదా వ్యవసాయేతర అవసరాలకు వాడటం ఎంత తప్పో ప్రకాశం బాబాయ్ భాస్కర్ బావతో చెప్పే మాటల ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది:
“వ్యవసాయ భూమిని పాడుచేయడం, ప్రభుత్వం అనుమతి లేనిదే దానిని వేరే మార్పులకు గురిచేయడం వలసల పెను విపత్తుకు కారణం… భవిష్యత్ తరాలకు మనం చేసే ద్రోహం.”
కథలో అత్యంత ఉత్కంఠభరితమైన ఘట్టం అజయ్ వంతెన పైకి వెళ్లడం. చనిపోవడానికి సిద్ధపడిన అజయ్పై దొంగలు దాడి చేసినప్పుడు, వాడు తన జేబులు వెతుకుతుంటే అజయ్ ప్రాణాలు కాపాడుకోవడానికి కాల్వలోకి దూకుతాడు. ఈ సంఘటన ఒక గొప్ప తాత్విక సత్యాన్ని బోధిస్తుంది:
‘‘మనం చనిపోవడానికి సిద్ధపడతాం, కానీ ఎవరైనా మనల్ని చంపడానికి వస్తే మాత్రం ప్రాణాల కోసం పోరాడుతాం. అంటే, మనకు చావడం ఇష్టం లేదు, సమస్యల నుండి పారిపోవడమే ఇష్టం’’ చిన్న సంఘటనతో అజయ్ మనసులోని చీకటి తొలగిపోతుంది.
ఇంటికి తిరిగి వస్తున్నప్పుడు అజయ్కు తన తల్లి చెప్పిన ఒక మాట గుర్తుకు వస్తుంది:
‘‘జీవితమంటే ఏముంది? అయితే కొందరికి ఎక్కువ… లేదంటే కొందరికి తక్కువ… ఎంత తక్కువ సౌకర్యాలతో బతికినా అంతకంటే గొప్పగా బతికే వాళ్ళుంటారు. మన జీవితం మనది.’’
ఈ ఆలోచనతో అజయ్ తన గతాన్ని, భయాన్ని వదిలేస్తాడు. భూమి పోయినా పర్వాలేదు, కష్టపడి బతికి మళ్ళీ సాధించుకోవచ్చు అనే నమ్మకం అతనిలో ఏర్పడుతుంది. తూర్పు దిక్కున సూర్యుడు ఉదయిస్తుండగా, అతని మనస్సు కూడా వెలుగు కిరణాలతో నిండిపోతుంది.
“బతుకు” కథ అప్పుల బాధతో ఆత్మహత్య వైపు అడుగులు వేసే ప్రతి రైతుకూ, యువకుడికీ ధైర్యాన్నిచ్చే సందేశం. సమస్యలు బతుకు కంటే పెద్దవి కావు. చావడం కాదు, బతికి సాధించడమే అసలైన విజయం అని ఈ కథ ఎంతో నిశ్శబ్దంగా, బలంగా చాటిచెప్పింది.
ఈ కథ గ్రామీణ నేపథ్యంలో వ్యవసాయం చుట్టూ తిరిగే సామాజిక-ఆర్థిక సత్యాలను, అప్పుల ఊబిలో కూరుకుపోయిన ఒక రైతు కుటుంబం ఎదుర్కొనే పరాభవాన్ని, ఆత్మహత్య అనే బలహీనమైన ఆలోచన నుండి ఒక యువకుడు ‘బతుకు’ వైపు ఎలా అడుగులు వేశాడో ఎంతో ఆర్ద్రంగా, ఆలోచనాత్మకంగా వివరిస్తుంది.
‘ఎర’ : పీతలు వేటాడుతూ బతికే వారిని మధ్యవర్తులు, యజమానులు ఎలా దోచుకుంటున్నారో చెప్పే కథ ఇది. లక్షో , లక్షన్నరో కూలీల పేరిట బ్యాంకు లో వేస్తామని ఎర వేసి పని మానేసినప్పుడు తిరిగి తీసుకునే విధంగా ఒప్పందం చేసుకుంటారు యజమానులు. తమ పేరిట లక్ష బ్యాంకులో ఉండడం అంటే వారికి అదో గొప్ప అచీవ్ మెంట్. కానీ ఆ లక్ష వాళ్ళ పేరునే ఉన్నప్పటికీ వాళ్ళవి కాదని, వాడుకోలేరనీ, ఒక వేళ అత్యవసర పరిస్థితిలో వాడుకుంటే ఆ సొమ్ము తీరేవరకు ఊడిగం చేయాల్సి ఉంటుందని ఆలోచించలేని బతుకులు వారివి.
రేషన్ కార్డులుండని , జనాభా లెక్కల్లో కనిపించని , నీలిరంగు ప్లాస్టిక్ గుడారాల్లో నివసించే జనం అంటే వ్యవస్థలో వారికంటూ గుర్తింపు లేని వాళ్ళు ఒక యజమాని నుంచి మరో యజమాని దగ్గర బానిసల్లాగా మారడం వంటి అంశాలు సమాజంలో అట్టడుగు వర్గాల దుస్థితిని ప్రతిబింబిస్తుంది ఈ కథ.
కుటుంబ వ్యవస్థ – మానవ సంబంధాలు
‘క్షమా ఛాయ’, ‘అబ్బూ’, ‘ఒక మనోజ్ కథ’, ‘చీకటి మూసిన ఏకాంతంలో’ వంటివి కుటుంబం అనే వ్యవస్థలోని క్లిష్టతను వివరిస్తాయి.
క్షమా ఛాయ : మానవ సంబంధాలు, నేరం – శిక్షల కంటే క్షమ, మార్పుల గొప్పతనాన్ని ఎంతో హృద్యంగా ఆవిష్కరించింది.
కథా నాయకుడు కొండ ఒక బాధ్యతాయుతమైన, నిజాయితీ గల వ్యక్తి. ఒక రాత్రి వేళ చేపల చెరువు వైపు వెళ్తుండగా, ప్రమాదవశాత్తూ బురదలో మునిగిపోతున్న ఒక చిన్న పిల్లవాడిని ప్రాణాలకు తెగించి రక్షిస్తాడు. ఆ పిల్లవాడు ఊరిలో చిన్నతనం నుండి దొంగతనాలు చేస్తూ, బాధ్యత లేకుండా తిరిగే దాసు కొడుకు.
దాసు తండ్రిగా బాధ్యత లేకుండా ప్రవర్తించడమే కాకుండా, తన కొడుకును కొండా ఇంటి దగ్గరే వదిలేసి వెళ్ళిపోతాడు. కొండా మరియు అతని భార్య సురేఖలు ఆ అనాథ బాలుడిని చేరదీసి, కన్నబిడ్డలా పెంచి పెద్దచేస్తారు. చివరకు సమాజంలో శిక్షల కంటే “క్షమ” అనేది మనిషిలో ఎలాంటి మార్పు తెస్తుందో వివరించడమే ఈ కథ
కొండా కథకు ఇతనే మూలస్తంభం. చెరువు బురదలో కూరుకుపోతున్న సూర్యని రక్షించడంలోనే అతని సాహసం కనిపిస్తుంది. దాసు బాధ్యతారాహిత్యంగా ఉన్నా, అతనిపై పగ పెంచుకోకుండా సూర్యకి మంచి భవిష్యత్తును ఇస్తాడు. సమాజంలో కేవలం జైళ్లు, శిక్షలే కాకుండా ప్రేమానురాగాలు, క్షమాగుణం మనుషులను మారుస్తాయని బలంగా నమ్మే వ్యక్తి .
దాసు చిన్నప్పటి నుంచి దొంగతనాలకు అలవాటు పడి, పంచాయితీల్లో జరిమానాలు కట్టి, భార్య మరణానికి కూడా పరోక్షంగా కారణమవుతాడు. కొడుకు ప్రాణాలు పోయే పరిస్థితి వచ్చినా అతనిలో పెద్దగా చలనం రాదు. అయితే కథ ముగింపులో కొండా చూపిన క్షమాగుణం, సూర్య ప్రవర్తన అతనిలో అంతర్మథనాన్ని కలిగిస్తాయి.
సూర్య ఒకటో తరగతి చదివే చిన్న పిల్లవాడు. తండ్రి నిర్లక్ష్యం వల్ల ఇబ్బంది పడినా, కొండా దంపతుల ఆదరణలో మంచి సంస్కారవంతుడిగా పెరుగుతాడు. కొండాను తన కన్నతండ్రిలా భావిస్తాడు.
సూర్య తమ సొంత బిడ్డ కాకపోయినా, కన్న తల్లి కంటే ఎక్కువగా ప్రేమిస్తుంది. అతని రాకతో తమ ఇల్లు నందనవనమైందని ఆనందిస్తుంది.
‘‘శిక్షలిచ్చే గోడలతో పాటు క్షమను పంచే నీడలతో ఈ సమాజం అనాదిగా సాగుతోంది.’’ నేరం-శిక్ష కంటే క్షమ గొప్పదని, అది మనిషిని ఎలా మారుస్తుందో కొండా పాత్ర ద్వారా చూపించారు. సమాజానికి నేడు కావాల్సింది జైళ్లు కాదు, మనుషులను మార్చగలిగే ప్రేమ అని రచయిత్రి సందేశం ఇచ్చారు. ఈ కథలో ఒక అద్భుతమైన సంభాషణ ఉంది. దాసును కొట్టడానికి ఊరి జనం సిద్ధ పడినప్పుడు కొండా వారిని వారిస్తాడు.
మనం అన్ని రకాలుగానూ బాగుండాలంటే మనుషుల మధ్య సరైన సత్సంబంధాలుండాలి. ఈ లోకంలో మానవ సంబంధాలను మించిన ఆస్తి కానీ, దానిని మించిన గొప్ప విలువగానీ మరొకటి లేదు…
చట్టాలు, జైళ్లు (శిక్షలు) ఎంత అవసరమో, మనుషులను మార్చడానికి ప్రేమ, క్షమ కూడా అంతే అవసరమని రచయిత్రి ఎంతో తాత్వికంగా ముగించారు. రక్తసంబంధం లేకపోయినా మానవత్వంతో ఒకరినొకరు ఆదరించుకోవడం, తప్పు చేసిన వారిని ఈసడించుకోకుండా వారిని మార్పు చెందే అవకాశం ఇవ్వడం నేటి సమాజానికి ఎంతో అవసరమైన విలువలు. ఈ కథ ఆ విలువలను చక్కగా ప్రబోధించింది.
అబ్బూ : ఈ కథ వృద్ధాప్యం, అల్జీమర్స్/డిమెన్షియా వ్యాధి బారిన పడిన ఒక తండ్రి పరిస్థితి, అతని పట్ల కొడుకు చూపిన ప్రేమానురాగాలను ఎంతో హృద్యంగా ఆవిష్కరించింది. కథ ప్రారంభంలోనే రచయిత్రి మెరుపు ఉదాహరణతో సమస్యను విశ్లేషించారు.
మెరుపు ఎప్పుడూ ఒక సరళరేఖలా భూమిని తాకదు. సమస్యలూ అంతే… కానీ సమస్య మూలాల నుండి దాని గమనాన్ని చూడగలిగితే కనిపించని మెలికలు మెరుపులో ఉన్నవన్నీ ఉంటాయి.
కథానాయకుడు వజీర్ అహ్మద్ వయసు డెబ్బై ఏళ్లకు పైమాటే. ఒకప్పుడు గుంటూరులో ఆటో స్పేర్ పార్ట్స్ షాప్ నడుపుతూ జీవితంలో ఎంతో విజయవంతంగా ఎదిగిన వ్యక్తి. భార్య ఫాతిమా చనిపోవడం, వృద్ధాప్యం పైబడటం తో ఆయన మానసికంగా ఒంటరి వాడవుతాడు. ఆ క్రమంలో ఆయన ఆలోచనా ధార స్థిరత్వాన్ని కోల్పోయి, గతం-వర్తమానం తెలియని గందరగోళ స్థితికి చేరుకుంటారు.
ఆయనకు ఇద్దరు కొడుకులు. పెద్ద కొడుకు ముజీర్, రెండో కొడుకు రషీద్. కాలిఫోర్నియాలో స్థిరపడిన పెద్ద కొడుకు ముజీర్, తండ్రి అనారోగ్య పరిస్థితి తెలుసుకొని ఇండియాకు వస్తాడు. బాధ్యతల నెపంతో చిన్న కొడుకు తండ్రిని వదిలించుకోవాలని చూసినా, ముజీర్ తన తండ్రి కోసం అమెరికా ఉద్యోగాన్ని, అక్కడ జీవితాన్ని వదులుకొని హైదరాబాద్కు వచ్చి తండ్రిని ఎలా సాకుతాడనేదే ఈ కథాంశం.
‘అబ్బూ’ కథ వృద్ధాప్యంలో డిమెన్షియా బాధితుడైన తండ్రిని చూసుకోవడం ఎంతటి బాధ్యతో చెబుతుంది. వృద్ధులలో వచ్చే మతిమరుపు వల్ల వారు పడే గందరగోళాన్ని, ఉదయం తిన్న నాస్తా కూడా గుర్తుకు తెచ్చుకోలేని స్థితిని ఎంతో సహజంగా వర్ణించారు.
చిన్న కొడుకు రషీద్ ఆస్తిలో వాటా కావాలనుకుంటాడు కానీ తండ్రి బాధ్యతను మోయడానికి సిద్ధపడడు. “కుటుంబం అంటే కేవలం ఆస్తిగా చూసి, ఆ కాస్తా దక్కించుకొని బాధ్యత వదిలించుకోవాలనుకున్న తమ్ముడి ప్రవర్తన ముజీర్ మనసును కలచివేస్తుంది. నేటి సమాజంలో ఆస్తుల కోసం తల్లిదండ్రులను వృద్ధాశ్రమాల్లో వేసే సంస్కృతికి రషీద్ పాత్ర ఒక అద్దం.
వజీర్ అహ్మద్ తన కొడుకు ముజీర్ను చూసి ఒక పసిపాపలా స్వచ్ఛంగా నవ్వుతాడు. ఆ నవ్వును చూసినప్పుడు ముజీర్కు తను చిన్నప్పుడు తండ్రి ఎదుట ఇలాగే నవ్వి ఉంటానని గుర్తుకు వస్తుంది. తండ్రిని మళ్లీ ‘అబ్బూ’ అని పిలుస్తూ, తనని తాను ఒక కొత్త తండ్రిగా భావించుకోవడంతో కథ ముగుస్తుంది.
“అబ్బూ” కథ ఒక వృద్ధుడి కథ కాదు; కన్నవారిని చివరి దశలో ఎలా చూసుకోవాలనే బాధ్యతను గుర్తుచేసే కథ. పిల్లలు చిన్నప్పుడు తప్పులు చేసినా, ఏమీ తెలియక ఏడ్చినా తల్లిదండ్రులు ఎలా ప్రేమగా సాకుతారో, వృద్ధాప్యంలో తల్లిదండ్రులు పసిపిల్లల్లా మారినప్పుడు కొడుకులు కూడా అంతే ప్రేమతో వారిని సాకాలనే సందేశాన్ని మార్మికంగా అందిస్తుంది ఈ కథ.
ఒక మనోజ్ కథ :
ఈ కథ ప్రత్యేక అవసరాలు కలిగిన బాబు, అతని తల్లిదండ్రుల మధ్య సాగే మానసిక సంఘర్షణను, సామాజిక దృక్పథాన్ని మరియు కుటుంబ బంధాలలోని సున్నితత్వాన్ని అత్యంత వాస్తవికంగా ఆవిష్కరిస్తుంది.
ఈ కథ ప్రత్యేక అవసరాలు కలిగిన ఒక బాబు, అతని తల్లిదండ్రుల మధ్య సాగే మానసిక సంఘర్షణను, సామాజిక దృక్పథాన్ని మరియు కుటుంబ బంధాలలోని సున్నితత్వాన్ని అత్యంత వాస్తవికంగా ఆవిష్కరిస్తుంది.
కథలోని ప్రధాన పాత్రలు సురేష్, ప్రజ్వ, వారి మూడు సంవత్సరాల బాబు మనోజ్. ప్రజ్వల డిగ్రీ కాలేజీలో లెక్చరర్గా పనిచేసే విద్యావంతురాలు. వారి కొడుకు మనోజ్ పుట్టుకతోనే జన్యుపరమైన లోపాలు ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్, రెట్ సిండ్రోమ్ లక్షణాలతో బాధపడుతుంటాడు.
బాబుకు శారీరకంగా, మానసికంగా ఎటువంటి ఎదుగుదల లేకపోవడం, కనీసం కూర్చోలేక పోవడం వల్ల ఆ కుటుంబంలో తీవ్రమైన అశాంతి నెలకొంటుంది. ఈ విపత్కర పరిస్థితి తట్టుకోలేక తండ్రి సురేష్ మానసికంగా కుంగిపోతూ, బాధ్యతల నుంచి పారిపోవాలని చూస్తుంటాడు. మరోవైపు తల్లి ప్రజ్వల తన బాధనంతా దిగమింగుకుని బాబును కంటికి రెప్పలా చూసుకుంటూ ఉంటుంది. వారి జీవితాల్లోకి సురేష్ కొలీగ్ తిరుమల్ రాకతో కథ ఎలాంటి మలుపు తిరిగిందనేదే ఈ కథాంశం.
ప్రజ్వల పాత్ర స్త్రీ శక్తికి, మాతృత్వానికి నిదర్శనం. బాబు పరిస్థితి చూసి గుండె పగిలినా, ఆమె ఎక్కడా అధైర్య పడదు. భర్త బాబును దూరం పెట్టినా, బెడ్రూమ్ మారిపోయినా ఆమె బాబు సేవలోనే గడుపుతుంది. బాబు నవ్వినప్పుడు ఆమె ముఖం పారిజాత పువ్వులా వికసిస్తుంది. బాబును చూసుకోవడం ఒక స్పెషల్ డ్యూటీ గా భావిస్తుంది. భర్త తన బాధ్యతలను విస్మరిస్తున్నాడని ఆమె అతనిని నిలదీస్తుంది.
సురేష్ చెడ్డవాడు కాదు, కానీ ఒక ప్రత్యేక అవసరాలున్న బాబుకు తండ్రిగా సమాజంలో ఎదురయ్యే ప్రశ్నలు, భవిష్యత్తు గురించి భయాలను తట్టుకోలేక అభద్రతా భావంలో మునిగిపోతాడు. బాబును చూడటం ఇష్టం లేక ఆఫీస్ పనుల్లో మునిగిపోవడం, రాత్రిళ్ళు నిద్ర డిస్టర్బ్ అవుతుందనే నెపంతో బెడ్రూమ్ మారడం అతని పారిపోయే తత్వానికి అద్దం పడుతుంది.
బాబును సమీపంలోని ఒక హోమ్లో చేర్చి, తాము కెరీర్లో ముందుకు వెళ్దామని ప్రజ్వలకు సలహా ఇస్తాడు. అది అతని స్వార్థం కాదు, ఆ నిరంతర మానసిక వేదన భరించలేక తీసుకున్న బలహీనమైన నిర్ణయం.
సురేష్ కొలీగ్ తిరుమల్ ఈ కథలో అత్యంత కీలకమైన పాత్ర. అతను ప్రజ్వల పడుతున్న కష్టాన్ని, ఆమె ఓర్పును చూసి చేతులెత్తి నమస్కరిస్తాడు. సమాజంలో ఇలాంటి పిల్లలు ఉన్న కుటుంబాలు పడే బాధలను అతను కళ్లారా చూసినవాడు. సురేష్తో అతను చెప్పే మాటలు సురేష్ కళ్ళు తెరిపిస్తాయి.
సమాజంలో సాధారణ పిల్లలు పుడితే ఆనందించే తల్లిదండ్రులు, ఇలాంటి మానసిక వికలాంగులైన లేదా ఆటిజం బాధితులైన పిల్లలు పుట్టినప్పుడు అనుభవించే నరకం అంతా ఇంతా కాదు.
‘‘బయటికి చెప్తే బాగోదు గానీ వాడి చావు కోసం ఎదురు చూస్తున్నాను అనుకున్నాడు మనసులో’’ అని సురేష్ అనుకునే మాట వినడానికి క్రూరంగా అనిపించినా, నిరంతర వేదన అనుభవించే ఒక తండ్రి మనసులోని నిస్సహాయతకు అది అద్దం పడుతుంది.
పిల్లవాడు అనారోగ్యంతో ఉన్నప్పుడు, ఆ భారం ఎక్కువగా తల్లి పైనే పడుతుందనే చేదు సత్యాన్ని కథ చూపిస్తుంది. సురేష్ ఆఫీస్ పేరుతో, కెరీర్ పేరుతో బయట తిరుగుతుంటే, ప్రజ్వల తన ఉద్యోగాన్ని కూడా వదులుకుని ఇల్లే ప్రపంచంగా మారుస్తుంది. భర్త దూరం జరుగుతున్నా, ఒంటరిగానే పోరాడుతుంది.
తిరుమల్ సురేష్ తో భార్యను ఒంటరిని చేసి పారిపోవడం పిరికితనమని, ఇద్దరూ కలిసి సమస్యను పంచుకోవాలని హితవు పలుకుతాడు.”సురేష్… నువ్వు మీ ఆవిడకి సహాయపడాలి… మీరిద్దరూ ఒక సరైన సొల్యూషన్ కి రాకపోతే మొత్తం అందరూ ప్రాబ్లమ్లో పడతారు”*
ఈ మాటలు సురేష్లో తీవ్రమైన పశ్చాత్తాపాన్ని కలిగిస్తాయి. అతను హోమ్లో పెడదామనే ఆలోచనను వెనక్కి తీసుకుని, తన ప్రమోషన్ను కూడా వదులుకుని భార్యకు అండగా ఉండటానికి సబర్బ్కు బదిలీ చేయించుకుంటాడు.
కథ ముగింపు ఎంతో ఆశాజనకంగా ఉంటుంది. సురేష్ బాబును హోమ్లో వేయాలనే స్వార్థపు ఆలోచన నుండి బయటపడతాడు. భార్య పడుతున్న కష్టంలో భాగస్వామి కావడమే నిజమైన ప్రేమ అని గ్రహిస్తాడు.
ప్రత్యేక అవసరాలున్న పిల్లలను పెంచడం అనేది ఒకరి వ్యక్తిగత ఇష్టం లేదా త్యాగం కావచ్చు, కానీ వారిని ఆదరించే కుటుంబాలను తక్కువ చేసి చూసే హక్కు సమాజానికి లేదు.
‘ఒక మనోజ్ కథ’ కేవలం ఒక వికలాంగ బాబు కథ కాదు; అది కష్ట సమయాల్లో భార్యాభర్తలు ఒకరికొకరు ఎలా అండగా నిలబడాలో నేర్పే సంసార పాఠం.
చీకటి మూసిన ఏకాంతములో : ఒక బొగ్గు గని సీనియర్ ఉద్యోగి పదవీ విరమణ రోజున, ఆయన జీవితంలో దాగి ఉన్న ఒక సున్నితమైన, విషాదభరితమైన ప్రేమకథను ఎంతో ఆర్ద్రంగా చెప్పిన కథ.
కథ అంతా గోదావరిఖని బొగ్గు గనుల ప్రాంతంలో, ఒక ఆఫీస్ గదిలో సాగుతుంది. కథకుడు విశ్వా గనిలో ఒక ఎలక్ట్రికల్ ఇంజనీర్.ఆయనకు తండ్రి లాంటి మార్గదర్శి, సూపర్వైజర్ సోమయ్య పదవీ విరమణ రోజు.
కార్యాలయంలో బొగ్గు గని సైరన్లు, యంత్రాల శబ్దాల మధ్య సోమయ్య తన గతాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, ఎవరికీ తెలియని తన జీవితంలోని ఒక ఏకపక్ష పవిత్ర ప్రేమ కథను విశ్వాతో పంచుకుంటారు.
సోమయ్య వయసులో పెద్దవారైనా ఎంతో హుందాగా, ఆత్మీయంగా ఉంటారు. ఆయన రిటైర్ అయ్యాక అమెరికాలో ఉన్న కొడుకు దగ్గరకు వెళ్లబోతున్నారు. పైకి సాధారణంగా కనిపించే సోమయ్య మనసులో ఒక సుదీర్ఘమైన నిశ్శబ్ద వేదన ఉంది. బాధ్యతల వల్ల తన ప్రేమను వ్యక్త పరచలేక పోయినా, ఆమె జ్ఞాపకాలు జీవితాంతం గుండెల్లో మోస్తున్న ఒక పవిత్ర ప్రేమికుడు ఆయన.
సోమయ్యని ఎంతో గౌరవించే యువ ఉద్యోగి విశ్వా. సోమయ్య చెప్పే కథను ఎంతో ఉత్సుకతతో, సానుభూతితో వింటూ, ఆయనలోని భావోద్వేగాలను అర్థం చేసుకుంటాడు.
సోమయ్య గోదావరిఖని తిలక్ నగర్లో బ్రహ్మచారిగా అద్దె ఇంట్లో ఉన్నప్పుడు, రోజూ డ్యూటీ కి వెళ్లే దారిలో ఒక అమ్మాయి ఆయన కోసమే ఎదురు చూస్తూ ఉండేది. ఇద్దరూ ఒకరినొకరు ఇష్టపడినా, కళ్ళతోనే మాట్లాడుకున్నారు తప్ప ఎప్పుడూ ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడుకోలేదు, కనీసం పరిచయం కూడా చేసుకోలేదు.
ఆ తర్వాత సోమయ్య గారికి తీవ్రమైన జ్వరం రావడం వల్ల కొన్ని రోజులు డ్యూటీకి వెళ్లలేకపోయారు. కోలుకున్నాక చూస్తే, ఆ అమ్మాయి ఇంటి ముందు శామియానా వేసి ఉంటుంది. ఆ అమ్మాయి పచ్చకామెర్లు ముదిరి చనిపోయిందని తెలుస్తుంది. ఈ మలుపు సోమయ్య గారి జీవితాన్ని ఒక నిశ్శబ్ద శ్మశానంగా మార్చేస్తుంది.
ఆ అమ్మాయి చనిపోయాక సోమయ్య గారికి పెళ్లవుతుంది, పిల్లలు పుడతారు, బాధ్యతలు తీరుతాయి. కానీ ఆయన లోపల మాత్రం ఆ ప్రేమ దేవత నిరంతరం నిశ్శబ్దంగా కొలువై ఉంటుంది. ఆయన తన భార్యను ఎప్పుడూ తక్కువగా చూడలేదు, తన ధర్మాన్ని సరిగ్గా నిర్వర్తించారు.
‘‘ఆమె నీళ్లు ఇస్తే తాగిన జ్ఞాపకం, ఆమె నన్ను ప్రేమించిందన్న జ్ఞాపకం ఇన్నాళ్లుగా నన్ను బతికిస్తున్నాయి’’ అని సోమయ్య చెప్పే మాటలు, భౌతిక బంధాల కంటే మానసిక బంధం ఎంత బలమైనదో చెప్తాయి.
కథ ప్రారంభంలో ఆఫీస్ వాహనంలో డ్రైవర్ పెట్టే పాత పాట ‘‘అదే భాగ్యమూ… అదే స్వర్గమూ…’’ కథకుడి మనసులో మెదులుతుంది. కథ ముగింపులో, సోమయ్య సెలవు తీసుకుని వెళ్ళిపోయాక, ఆ గదిలో నిశ్శబ్దం ఆవరించినప్పుడు, కథకుడు కిటికీ తలుపులు తెరుస్తాడు. అప్పుడు మళ్ళీ మనసులో అదే పాటలో తదుపరి చరణం వినిపిస్తుంది.
‘‘ఆశలు తీరని ఆవేశములో… ఆశయాలలో… ఆవేదనలో… చీకటి మూసిన ఏకాంతములో…’’
ఈ కథ బొగ్గు గనుల కఠిన వాతావరణంలో కూడా ఒక సున్నితమైన, పవిత్రమైన ప్రేమ ఎలా సజీవంగా ఉంటుందో అద్భుతంగా చూపించింది. జీవితం రణరంగం లాంటిదైనా, అందులో ముందుకు సాగడానికి ఇలాంటి మృదుమధురమైన ప్రేమ ధ్వని ఒక ఊరటగా నిలుస్తుందని ఈ కథ ఇచ్చే అంతస్సూత్రం.
ఆధునికత – యువత – సంక్షోభం
గ్రేస్, కాస్త విరామం, అమ్మా… కూతురూ… కథలు నేటి ఆధునిక సమస్యలు స్పృశిస్తాయి.
ఆన్లైన్ బెట్టింగ్ యాప్ల వల్ల యువత దారి తప్పడం, అతి-రక్షణ వల్ల పిల్లలు బాధ్యతారాహిత్యంగా మారడం వంటి అంశాలను రచయిత్రి చాలా లోతుగా విశ్లేషించారు.
గ్రేస్ : ఈ కథలో ఆపదలో ఉన్నప్పుడు మనిషికి మనిషి తోడు ఉండటమే నిజమైన దైవం అని, సమస్యలకు పరిష్కారం కోపంలో లేదని, కరుణతో కూడిన సంభాషణల్లో ఉందని రచయిత్రి నమ్ముతారు.
కోవిడ్-19 లాక్డౌన్ నాటి క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో సామాన్య మానవుల మధ్య చిగురించిన మానవత్వాన్ని, పరస్పర సహాయ గుణాన్ని ఈ కథ ఎంతో ఆర్ద్రంగా ఆవిష్కరించింది.
కథకురాలి తల్లి వృద్ధాప్య సమస్యలతో పాటు ఆయాసంతో బాధపడుతుంటుంది. ఆస్పత్రికి తీసుకెళ్లడం కష్టమైన ఆ సమయంలో, ఇంట్లో పనులకు సహాయం చేయడానికి గ్రేస్ అనే ఆయా కుదురుతుంది. గ్రేస్ కేవలం పనిమనిషిలా కాకుండా ఆ కుటుంబంలో ఒకరిగా కలిసిపోవడమే కాకుండా, తన ప్రవర్తన ద్వారా తనకున్న ఒక పెద్ద వ్యక్తిగత సమస్యను ఎలా అధిగమించిందనేదే ఈ కథాంశం.
నలభై ఏళ్ల వయసున్న గ్రేస్ ముఖానికి మాస్క్ వేసుకుని టీచర్ ఇంట్లో పనికి చేరుతుంది. ఎంతో చురుగ్గా ఉంటూ టీచర్ కి ఆసరాగా నిలుస్తుంది. ఇంట్లో వృద్ధురాలైన అమ్మ మనసు గెలుచుకుని, ఎంతో అప్యాయంగా సేవలు చేస్తుంది.
కథకురాలు గ్రేస్ను కేవలం పనిమనిషిలా కాకుండా గౌరవంగా చూస్తుంది. గ్రేస్ బాధను అర్థం చేసుకుని, ఆమె కొడుకు ప్రవర్తనను మార్చడానికి సరైన సలహాలు ఇచ్చి ఒక మంచి స్నేహితురాలిగా, మార్గదర్శిగా నిలుస్తుంది.
గ్రేస్ కొడుకు 19 ఏళ్ల యువకుడు. ఆన్లైన్ బెట్టింగ్ యాప్లలో లక్ష రూపాయలు పోగొట్టుకుని, తల్లిపై కోపపడుతూ దారి తప్పిపోతాడు. కానీ చివరకు తల్లి ప్రేమను, కథకురాలి మాటల ప్రభావాన్ని అర్థం చేసుకుని మారుతాడు.
కరోనా పేషెంట్లు ఉన్న ఆస్పత్రుల్లో కూడా పనిచేయడానికి వెనకాడని గ్రేస్ ధైర్యం సామాన్యమైనది కాదు. స్పర్శకే భయపడే ఆ రోజుల్లో, ఆమె వృద్ధురాలిని తాకి సేవ చేయడం ఆమెలోని సేవాగుణానికి నిదర్శనం.
కథలో యువత దారి తప్పడానికి గల ఒక ముఖ్యమైన సమకాలీన సమస్యను రచయిత్రి స్పృశించారు. స్మార్ట్ఫోన్లు, ఆన్లైన్ బెట్టింగ్ల మోహంలో పడి తల్లిదండ్రులు కష్టపడి సంపాదించిన డబ్బును ఎలా తగలేస్తున్నారో, ఆపై మానసిక ఒత్తిళ్లకు లోనవుతున్నారో గ్రేస్ కొడుకు పాత్ర ద్వారా చూపించారు.
కొడుకు తప్పు చేశాడని ప్రతి రోజూ కోప్పడటం వల్ల వాడు మరింత మొండిగా తయారవుతాడని టీచర్ గ్రేస్కు వివరిస్తుంది.
‘‘అనారోగ్యంతో ఉన్న వారి పట్ల ఎంత దయగా సేవలు అందిస్తావో… నీ కొడుకుతో మాట్లాడేటప్పుడు కూడా అంతే దయగా, ప్రేమగా మాట్లాడమ్మా… నీ మాటల్లో ఆ చల్లని మాటలు చాలు, నువ్వు ఊహించని విధంగా మారతాడు.’’
ఈ సలహా గ్రేస్ జీవితంలో పెద్ద మార్పు తెస్తుంది. ఆమె కొడుకుతో ఓపిగ్గా, ప్రేమగా మాట్లాడటం మొదలుపెట్టాక, అతనిలో పశ్చాత్తాపం కలిగి, తల్లి కష్టాన్ని గుర్తించి బుద్ధిగా పనిలో చేరుతాడు.
కొంతకాలం తర్వాత వృద్ధురాలైన అమ్మ ఆరోగ్యం కుదుటపడటంతో గ్రేస్ వేరే ఊరికి వెళ్లాల్సి వస్తుంది. వెళ్లేటప్పుడు గ్రేస్ కొడుకు ఫోన్ చేసి, కథకురాలికి కృతజ్ఞతలు తెలుపుతూ, ‘‘మీరు చెప్పిన విషయాలన్నీ నా ఆలోచన మార్చాయి… నా జీవితంలో మీరు కలవడం నా అదృష్టం అమ్మ’’ అంటాడు.
కథ ముగింపు వాక్యం ఎంతో తాత్వికంగా ఉంటుంది “అసలు మనలో సాయం చేసే గుణం ఉంటే అదే అదృష్టంగా ఎదురవుతుందేమో!’’
‘గ్రేస్’ అంటే దయ లేదా కరుణ. ఈ కథ కేవలం గ్రేస్ అనే మహిళ కథ మాత్రమే కాదు. మనుషుల మధ్య ఉండవలసిన కరుణ, దయల గొప్పదనాన్ని చాటిచెప్పే కథ. కఠినమైన మాటల కన్నా, ప్రేమతో కూడిన సున్నితమైన సంభాషణే ఎంతటి సమస్యనైనా పరిష్కరించగలదని ఈ కథ మనకు నేర్పుతుంది
కాస్త విరామం
సింగిల్ పేరెంటింగ్ లోని సవాళ్లను, యుక్తవయసులో పిల్లల ప్రవర్తనలో వచ్చే మార్పులు, తల్లి హృదయం పొందే ఘర్షణను ఈ కథ ఎంతో సున్నితంగా, లోతుగా చూపుతుంది.
ఒక ఒంటరి తల్లి, ఆమెకు ధ్రువ్ అనే యుక్తవయసు కొడుకు ఉన్నాడు. భర్తతో విడిపోవడం లేదా ఆయన లేకపోవడం వల్ల కొడుకు బాధ్యత అంతా ఆమెపైనే పడుతుంది. ధ్రువ్ ప్రవర్తనలో తీవ్రమైన మొండితనం, కోపం, మరియు చదువుపై అశ్రద్ధ పెరిగిపోతాయి. ఆఫీసు పని ఒత్తిడి, మరోపక్క కొడుకును సరైన దారిలోకి తెచ్చుకోలేకపోతున్నాననే ఆవేదనతో ఆమె సతమతమవుతూ ఉంటుంది.
ఈ క్రమంలో ఆమె కొడుకుతో కలిసి దేశవ్యాప్తంగా చేసే ఒక సుదీర్ఘ ప్రయాణం, ఆ ప్రయాణంలో ఎదురైన లోకపు వాస్తవాలు వారిద్దరి మధ్య ఉన్న దూరాన్ని ఎలా తుడిచిపెట్టాయనేదే ఈ కథాంశం.
ఆమె బాధ్యతాయుతమైన ఉద్యోగిని, అంతకంటే మిన్నగా కొడుకు భవిష్యత్తు కోసం నిరంతరం తపించే తల్లి. కొడుకు విసిరేసిన వస్తువులను సర్దుతూ, వాడు తిరస్కరించిన అన్నాన్ని చూసి కన్నీరు పెట్టుకునే సామాన్య తల్లి మనసు ఆమెది. అయితే, ఆమె సమస్యల నుండి పారిపోకుండా, కొడుకు మానసిక స్థితిని మార్చడానికి ఒక సంవత్సరం పాటు లీవ్ (చైల్డ్ కేర్ లీవ్) తీసుకుని వాడితో సమయం గడపాలని నిర్ణయించుకోవడం ఆమెలోని దృఢత్వానికి నిదర్శనం.
పదో తరగతి చదువుతున్న ధ్రువ్, ఇంటర్నెట్ మరియు గ్యాడ్జెట్స్కు అలవాటు పడిన నేటి తరం కుర్రాడు. తల్లి ప్రేమను బోరింగ్ గా భావిస్తూ, చిన్న విషయాలకే తీవ్రమైన కోపానికి లోనవుతాడు. స్కూల్ బ్యాగ్ విసిరేయడం, అన్నం ప్లేట్ నెట్టేయడం ద్వారా తన అసంతృప్తిని చూపిస్తాడు. వాడు చిన్నప్పుడు తన నాన్న గురించి అడిగిన ప్రశ్నలకు, సమాజం నుండి ఎదురైన కొన్ని పరిస్థితులే వాడి ఈ మొండితనానికి మూలకారణం అని తల్లి గ్రహిస్తుంది.
కథ ప్రారంభంలోనూ, ముగింపులోనూ జానకి ఫోన్ కాల్ ద్వారా కథకురాలికి ఒక మానసిక ఊరటనిస్తుంది. సంభాషణల ద్వారా కథ ముందుకు సాగడానికి ఈ పాత్ర దోహదపడుతుంది.
ధ్రువ్ ప్రవర్తన తల్లిని ఎంతగానో గాయపరుస్తుంది. అన్నం తింటూ ప్లేట్ పక్కకు నెట్టేయడం, సింక్ దగ్గర చేయి కడుక్కుంటూ అన్నం గిన్నెలపైకి నీళ్లు చిమ్మడం వంటి చర్యలు నేటి తరం పిల్లల్లో పెరుగుతున్న అసహనానికి ప్రతీకలు.
వాడి ప్రవర్తనకు మూల కారణం ఏమై ఉంటుందో ఆలోచిస్తున్నాను అని తల్లి అనుకోవడం, పిల్లలను కేవలం కోప్పడటం కంటే వారి అంతరంగంలో ఉన్న గాయాన్ని అర్థం చేసుకోవడం ముఖ్యం అనే సందేశాన్ని ఇస్తుంది.
తల్లి తీసుకున్న అతిపెద్ద నిర్ణయం ధ్రువ్ను తీసుకుని భారతదేశం అంతా చుట్టిరావడం. మధ్యప్రదేశ్, గుజరాత్, రాజస్థాన్, ఢిల్లీ, డార్జిలింగ్ వంటి ప్రాంతాలను చూపిస్తూ, అక్కడి ప్రజల కష్టాలను వాడికి ప్రత్యక్షంగా చూపిస్తుంది. ముఖ్యంగా కోల్కతా వీధుల్లో బురదలో కూర్చుని చిన్న బేసిన్ నిండా అన్నం పెట్టుకుని, చుట్టూ ఉన్న పేద ప్రజలకు దయతో వడ్డిస్తున్న ఒక చిన్న ముఠా లేదా ఒక వృద్ధురాలిని చూసినప్పుడు ధ్రువ్ హృదయంలో మార్పు మొదలవుతుంది. లోకంలో ఎంతటి పేదరికం ఉందో, ఆకలి బాధలు ఎలా ఉంటాయో చూశాక, తనకు ఇంట్లో దొరికే సౌకర్యాల విలువ, తల్లి ప్రేమ విలువ వాడికి అర్థమవుతాయి.
ప్రయాణం ముగిసి హోటల్ రూమ్కి రాగానే ధ్రువ్ తన తప్పును తెలుసుకుంటాడు.
‘‘అమ్మా! నేను నా ఇష్టం వచ్చినట్టు నీతో మాట్లాడినా కూడా ఎప్పుడూ ఏమీ అనకుండా ఇంత ప్రేమగా ఉంటావ్ ఎందుకమ్మా? నన్ను ప్రేమిస్తావు, లేకపోతే ఎంత కష్టమో నాకు తెలిసిందిమ్మా, సారీ అమ్మా!’’ అంటూ తల్లిని గట్టిగా కౌగిలించుకుని ఏడుస్తాడు.
కథలో అత్యంత భావోద్వేగభరితమైనది తల్లి ఓర్పు, ఆమె చూపించిన లోకం. ఒక బిడ్డ మనసును ఎలా మార్చగలదో ఇక్కడ రుజువవుతుంది.
కథకురాలు జానకితో ఫోన్లో మాట్లాడుతూ ‘‘ఎలా ఉంటాను. ఇప్పుడే నా కొడుకును నిజమైన ప్రేమతో పొందాను. కాస్త విరామం. మరో సవాళ్లు ఎదురయ్యేదాకా ఈ విరామంలో సేద తీరుతాను’’ అనడం జీవితం అంటేనే నిరంతర సవాళ్ల ప్రవాహం. ముఖ్యంగా పిల్లల పెంపకంలో ఒక సమస్య తీరిందనుకునే లోపే మరో కొత్త సవాలు ఎదురవుతూనే ఉంటుంది. ఒక సవాలును విజయవంతంగా అధిగమించి, తదుపరి సవాలును ఎదుర్కొనేందుకు తల్లి హృదయం తీసుకున్న ఆ చిన్న విశ్రాంతే ఈ కాస్త విరామం.
ఈ కథ సమాజంలోని ప్రతి తల్లికీ, ముఖ్యంగా ఒంటరి తల్లుల పోరాటానికి ఒక అద్దం పడుతుంది. పిల్లలను గదిలో బంధించి కేవలం చదువు, మార్కులు అని ఒత్తిడి చేయడం కంటే, వారికి బాహ్య ప్రపంచాన్ని, సమాజంలోని కష్టాలను పరిచయం చేయడం వల్ల వారిలో మానసిక పరిణతి వస్తుందని ఈ కథ ఎంతో ప్రాక్టికల్గా నిరూపించింది.
అలాగే, సింగిల్ పేరెంటింగ్ , ఆధునిక పెంపకంలోని సవాళ్లను, యుక్తవయసులో పిల్లల ప్రవర్తనలో వచ్చే మార్పులు, తల్లి హృదయం పొందే ఘర్షణను, ఆ తల్లి తన కొడుకును ప్రపంచాన్ని చూడమని బయటకు తీసుకు వెళ్లడం ద్వారా వారి మధ్య దూరాన్ని ఎలా తగ్గించుకున్నారో చాలా సహజంగా చిత్రించారు. ఇది నేటి తరం తల్లిదండ్రులకు ఒక గొప్ప పాఠం.
అమ్మా… కూతురూ…: ఈ కథ ఒక అమ్మ, ఒక కూతురి మధ్య ఉండే సున్నితమైన అనుబంధాన్ని, వైవాహిక జీవితంలో ఎదురయ్యే సంక్షోభాలను, పెంపకంలో తెలియకుండానే చోటుచేసుకునే అతి-రక్షణ లేదా పరాధీనత వల్ల కలిగే మానసిక పరిణామాలను ఎంతో లోతుగా చర్చిస్తుంది.
కథానాయకి పేరు ప్రతిభ. తెనాలి బుర్రిపాలెం రోడ్డులోని తమ ఇంట్లో ఉన్న ఒక తూర్పు వైపు కిటికీ ఆమెకు ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రపంచం. చిన్నప్పటి నుండి తల్లి పెంపకంలో, తండ్రి లేని లోటు తెలియకుండా పెరిగిన అమ్మాయి. అభిరామ్ తో పెళ్ళైన మూడు నెలలకే ఆమె వైవాహిక జీవితంలో తీవ్రమైన కలతలు మొదలవుతాయి.
అభిరామ్కు ఉన్న బెట్టింగ్ అలవాట్లు, అప్పులు, బాధ్యతారాహిత్యం వల్ల పెళ్లయిన కొద్దిరోజులకే సంక్షోభం తలెత్తుతుంది. ఈ వివాదంలో ప్రతిభ తల్లి జోక్యం చేసు
కుని, కూతురిని వెనక్కి తీసుకువచ్చి విడాకులు ఇప్పించడానికి సిద్ధపడుతుంది. అత్తారింటి నుండి తిరిగి పుట్టింటికి వచ్చిన ప్రతిభ తన గతాన్ని, తల్లితో తనకున్న బంధాన్ని, భవిష్యత్తును ఆత్మపరిశీలన చేసుకోవడమే ఈ కథాంశం.
తల్లికి కూతురే సర్వస్వం. భర్తతో విడిపోయిన తర్వాత ఎన్నో కష్టాలు ఓర్చి కూతురిని పెంచింది. కానీ, ఈ క్రమంలో కూతురిపై ఆమెకు విపరీతమైన పొసెసివ్నెస్ ఏర్పడుతుంది. చిన్నప్పటి నుండి కూతురికి వంట నేర్పించకుండా, ఏ పనిలోనూ బాధ్యత తీసుకోనివ్వకుండా ప్రతిదానికీ తనే భరోసా ఇచ్చి పెంచుతుంది. దీనివల్ల ప్రతిభలో లోకజ్ఞానం, సమస్యలను ఒంటరిగా ఎదుర్కొనే ధైర్యం లోపిస్తాయి. కూతురి కాపురంలో సమస్య రాగానే, కూతురి అభిప్రాయం అడగకుండానే తానే విడాకుల నిర్ణయం తీసుకుంటుంది. కోర్టులో భరణం వద్దని లాయర్కు ఖరాఖండిగా చెబుతుంది.
ప్రతిభ బి.టెక్ కంప్యూటర్ సైన్స్ చదివిన మెరిట్ స్టూడెంట్. కానీ, మానసికంగా పూర్తిగా తల్లిపైనే ఆధారపడుతుంది. భర్త అభిరామ్ దురుసు ప్రవర్తన, అప్పుల గురించి తెలిసినప్పుడు ఆమె బాధపడుతుంది. కానీ, విడాకుల విషయంలో అమ్మ నిర్ణయమే తన నిర్ణయం కావాలా? అనే సందిగ్ధతలో పడుతుంది.
అత్తారింటి నుండి వచ్చాక లభించిన సమయంలో, తండ్రికి సంబంధించిన పాత పుస్తకాలను చదవడం ద్వారా ఆమెలో చైతన్యం మొదలవుతుంది. తానే స్వయంగా ఇంటర్వ్యూలకు ప్రిపేర్ అవ్వడం, వంట నేర్చుకోవడం, బ్యాంక్ అకౌంట్ మరియు ఫోన్పే వంటి వాటిని సొంతంగా నిర్వహించడం ద్వారా పరాధీనత నుండి బయటపడటానికి ప్రయత్నిస్తుంది.
ఈ కథ నేటి తరం తల్లిదండ్రులకు ఒక ముఖ్యమైన సందేశాన్ని ఇస్తుంది. పిల్లలను కష్టాలు తెలియకుండా పెంచడం అంటే వారి రెక్కలను కత్తిరించడమే అని కథ గుర్తుచేస్తుంది.
‘‘అమ్మ లేదనుకో… నాన్న లేడు… అమ్మ కూడా లేకపోతే ఎలా? ఆ మాట ఎంత పిరికితనం నూరిపోస్తుంది. ఎంత నిస్సహాయత లోకి నెడుతుంది…’’
అని ప్రతిభ అనుకోవడం పెంపకంలోని అతి-రక్షణ వల్ల పిల్లలు ఎలా భయస్తులుగా మారుతారో చూపిస్తుంది. భర్త ఎదుట నిలబడి గట్టిగా సమాధానం చెప్పే ధైర్యం లేక, తల్లి వెనుక దాక్కునే స్థితికి ఈ పెంపకమే కారణం.
అభిరామ్ అప్పులు చేయడం, బెట్టింగ్లు ఆడటం ముమ్మాటికీ తప్పే. కానీ, ఆ సమస్యను భార్యాభర్తలు ఇద్దరూ కూర్చుని మాట్లాడుకునే లోపే తల్లి వచ్చి డివోర్స్ నిర్ణయించడం వైవాహిక బంధం త్వరగా ముగిసిపోవడానికి దారితీసింది. మావయ్య మాటల ద్వారా తల్లి గతంలో కూడా ఇలాగే ప్రవర్తించిందని మనకు అర్థమవుతుంది.
‘‘మళ్ళీ పెళ్ళిమాట ఎత్తకురా… ఇలా సంబంధాలు నా కూతురికి తేకు…’’ అని తల్లి అనడం వెనుక, తన విడాకుల తాలూకు చేదు జ్ఞాపకాలను, అభద్రతా భావాన్ని కూతురిపై కూడా రుద్దుతోందని స్పష్టమవుతుంది.
కథ ద్వితీయార్థంలో ప్రతిభలో వచ్చే మార్పు అద్భుతమైనది. కిటికీలోంచి లోకాన్ని చూస్తూ కూర్చోవడం మానేసి, బయటపడాలని నిర్ణయించుకుంటుంది. తల్లి వద్దన్నా ఉద్యోగం సంపాదించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఆర్థికంగా, మానసికంగా ఒక స్త్రీ తన కాళ్లపై తాను నిలబడటమే అన్ని సమస్యలకు పరిష్కారం అని గ్రహిస్తుంది.
ప్రతిభ ఇంటర్వ్యూలకు సిద్ధమవుతూ, సొంతంగా బతకడం నేర్చుకుంటున్నా, తల్లి ప్రేమలో మార్పు రాదు. ‘‘అమ్మ పిలుస్తోంది… అన్నం కలిపి ముద్దలు చేసి తినిపించడానికి.’’
తల్లి పెంపకంలో లోపాలు ఉన్నప్పటికీ, కూతురిపై ఆమెకున్న ప్రేమ నిష్కల్మషమైనదని నిరూపిస్తుంది. కూతురు ఎంత ఎదిగినా, సమాజంలో ఎలాంటి ఎదురుదెబ్బలు తగిలినా తల్లి ఒడి ఇచ్చే ఆదరణ, ఆ ముద్దలోని అమృతం ఎప్పటికీ మారవు అని స్పష్టం చేస్తుందీ కథ.
‘అమ్మా… కూతురూ…’ ఈ కథ ప్రతి తల్లికీ, ప్రతి కూతురికీ ఒక పాఠం. ప్రేమించడం అంటే కేవలం రెక్కల కింద దాచుకోవడం కాదు, సమాజం అనే ఆకాశంలోకి ఎగరడానికి కావలసిన రెక్కల బలాన్ని ఇవ్వడమే నిజమైన ప్రేమ అని ఈ కథ ద్వారా అర్ధం చేసుకోవచ్చు
రచయిత్రి శైలి :
శారద గారి శైలి కేవలం కల్పిత గాథలా కాకుండా సమాజంలోని పచ్చి నిజాలను కళ్లకు కట్టేలా ఉంటుంది. పాఠకుడిలో సానుభూతిని, ఆలోచనను రేకెత్తించే గుణం ఆమె శైలిలో ప్రధానమైంది. పాత్రల అంతరంగంలో జరిగే సంఘర్షణను ఆమె అద్భుతంగా ఆవిష్కరిస్తారు. ఆమె రచనల్లోని “బతకాలి” అనే తపన, ప్రతి కథలోనూ ఒక ఆశను చిగురింపజేస్తుంది.
ఉదాహరణకు, ‘బతుకు’ కథలో అజయ్ వంతెనపై చావుకు సిద్ధపడినప్పుడు అతని మనసులో సాగే ఆలోచనల తన్లాటను చాలా సహజంగా చిత్రించారు.
కథలో ఒక వాతావరణాన్ని గానీ, ప్రదేశాన్ని గానీ వర్ణించేటప్పుడు పాఠకుడు ఆ దృశ్యాన్ని స్వయంగా చూస్తున్న అనుభూతిని కలిగిస్తారు.
శారద గారి కథల్లో ఎంచుకునే అంశాలు పూర్తిగా సామాజిక స్పృహతో కూడుకున్నవి.
అభివృద్ధి వెనుక దాగున్న చీకటి ( “సావుడప్పు” కథలో బొగ్గు గనుల విస్తరణ (ఓపెన్ కాస్ట్) వల్ల లాభాల మాట దేవుడెరుగు, స్థానిక నిరుపేదలు ఎలా నిర్వాసితులై తమ ఉనికిని, జీవనాధారాన్ని కోల్పోతున్నారో హృదయవిదారకంగా చూపించారు.
పాత్రల తత్వానికి తగినట్లుగా సంభాషణలు ఉంటాయి. గ్రామీణ పెద్దల నోట వచ్చే సామెతలు, అనుభవసారమైన మాటలు ప్రాంతీయ యాస కథకు బలాన్నిచ్చాయి.
ఉదాహరణకు ‘పోరగాళ్ళు, పొద్దుగాలే, ఏ శేను లేదు, సిలక లేదు, పాడవడ్డ బతుక్కి ‘వంటి పదాలు ఉపయోగించడం వల్ల కథకు స్థానికత, సహజత్వం చేకూరాయి.
కథనంలో అక్కడక్కడా జీవిత సత్యాలను బోధించే సరళమైన తాత్విక భాషను (ఉదాహరణకు: మనిషి జన్మేనా అదనం?, మన జీవితం మనది) ఉపయోగించారు.
ఒక సమస్యతో మొదలై, ముగింపు కొచ్చేసరికి ఒక ఆశాజనకమైన లేదా ఆలోచనాత్మకమైన ముగింపు వైపు సాగుతుంది. సమగ్రమైన పాత్రోచిత ప్రవర్తన కథలోని పాత్రలు కథ నడపడానికే కాకుండా సమాజంలోని వివిధ వర్గాల ప్రతినిధులుగా ప్రవర్తిస్తాయి.
జీవితం అంటే సమస్యల ప్రవాహం. కానీ ఆ ప్రవాహంలో కొట్టుకుపోవడం కాదు, ఈత కొట్టి ఒడ్డుకు చేరడమే అసలైన గెలుపు. శారద గారు తన కథల ద్వారా మనకు చెప్పారు.
‘‘మనిషిని ప్రేమించండి, మనిషిని క్షమించండి, ఆపై మనిషిగా బతకండి’’ అని చెప్పే ఈ 12 కథలు మనసును నిశ్శబ్దంగా కదిలిస్తాయి, అబ్బురపరుస్తాయి.
ఈ కథలు చదువుతుంటే మార్షల్ రోసెన్ బర్గ్ ప్రతిపాదించిన నాన్ వయొలెంట్ కమ్యూనికేషన్ దృక్పథం కనిపించింది.
ఆబ్సర్వేషన్, ఫీలింగ్స్ , నీడ్స్, రిక్వెస్ట్ అనే నాలుగు దశలు ఈ కథల్లో కనిపించాయి. మానవసంబంధాల మధ్య జరిగే సంఘర్షణను, వాటిని ప్రేమతో, సంయమనంతో ఎలా పరిష్కరించవచ్చో చెప్తాయి.
క్షమా ఛాయ కథ తీసుకుంటే అందులో దాసు దొంగతనాలకు అలవాటుపడిన వ్యక్తి. సమాజం అతన్ని చెడ్డవాడు అని తీర్పు ఇస్తుంది. కానీ, కథానాయకుడు కొండా ఆ తీర్పును దాటి, ఆ మనిషి వెనుక ఉన్న అసహాయతను, నేపథ్యాన్ని గమనిస్తాడు. దాసు దొంగ అనడం కంటే, అతను బాధ్యత తెలియని స్థితిలో ఉన్నాడని గమనించడం.
మనుషులు కోపంగా ఉన్నారంటే, ఆ కోపం వెనుక ఉన్న అసలైన భావాలైన భయం, ఒంటరితనం, ఆందోళన వంటి గుర్తించడం.
గ్రేస్ కథలో గ్రేస్ కొడుకు ఆన్ లైన్ బెట్టింగ్ లో డబ్బులు పోగొట్టుకుని తల్లిపై కోపంగా ఉండడటం.. ఆ కోపం వెనుక ఉన్న అభద్రత, అపరాధభావం.. తల్లి కొపంగా కాకుండా ప్రేమ మాటలద్వారా అర్ధం చేసుకోవడం.
ప్రతి మనిషి చేసే తప్పు వెనుక లేదా ప్రవర్తన వెనక ఒక ప్రాథమిక మానవ అవసరం (గౌరవం, భద్రత, ప్రేమ , అర్ధం చేసుకోవడం ) ఉంటుందని ఒక మనోజ్ కథలో సురేష్ స్పెషల్ చైల్డ్ ని నిస్సహయంగా, భవిషత్ భయంతో ఉంటే, అతని భార్య ప్రజ్వల ప్రేమ , బాధ్యత కనిపిస్తాయి. ఇద్దరూ ఒకరి అవసరాలను ఒకరు విన్నప్పుడు, గుర్తించినప్పుడు వారి సంఘర్షణ తగ్గి పరిస్కారం లభిస్తుంది.
ఏదైనా కోరుకున్నప్పుడు డిమాండ్ లాగా కాకుండా రిక్వెస్ట్ లా ఉండడం ‘కాస్త విరామం కథలో కనిపిస్తుంది. కొడుకు ధృవ్ మొండితనంతో విసిగిపోయిన తల్లి వాడిపై గట్టిగా అరుస్తూ కేకలు వేయలేదు. బదులుగా వాడితో కలిసి సుదీర్ఘప్రయాణం చేసి లోకాన్ని చూపడం ద్వారా ఒక అనుభవాన్ని రిక్వెస్ట్ లా అందిస్తుంది. నువ్వు ఇలాగే ఉండాలి అని చెప్పడం కంటే, ప్రపంచాన్ని చూడు నీకె అర్ధమవుతుంది అని చెప్పడం ద్వారా వాడి మనసులో మార్పు వచ్చేలా చేస్తుంది.
శారదాగారి కథలు ఏడ్పులు, అరుపులు , శిక్షలు కాకుండా వినడం, అర్ధం చేసుకోవడం, ప్రేమించడం అనే ఆయుధాలతో ప్రపంచాన్ని జయించొచ్చు అని చెప్తాయి.
కథన శిల్పంలో మెరుగుపరచుకోవలసిన అంశాలు :
సాహిత్యపరంగా ఈ కథలు ఎంతో ఉదాత్తమైనవి అయినప్పటికీ మరింత ఉన్నత శిఖరాలకు తీసుకెళ్లడానికి కొన్ని సూచనలు.
కథలో రచయిత్రి చెప్పాలనుకున్న సందేశాన్ని కొన్ని చోట్ల పాత్రల చేత సుదీర్ఘమైన ఉపన్యాసాల రూపంలో చెప్పించారు. ఉదాహరణకు: “బతుకు” కథలో వ్యవసాయ భూముల చట్టాల గురించి, “సావుడప్పు” కథలో భూసేకరణ నష్టపరిహారం ఆలస్యం కావడం గురించి పాత్రలు సుదీర్ఘంగా మాట్లాడతాయి.
ఈ సందేశాన్ని నేరుగా ఉపన్యాసాల రూపంలో కాకుండా, పాత్రల ప్రవర్తన లేదా కథా గమనం ద్వారా పాఠకులే గ్రహించేలా ఉంటే బాగుంటుంది. సూటిగా, క్లుప్తంగా ఉంచితే కథన వేగం దెబ్బతినకుండా ఉంటుంది.
సంభాషణలలో నాటకీయత: కొన్ని చోట్ల పాత్రల సంభాషణలు గ్రంథస్థ భాషలో లేదా ఎక్కువ నాటకీయతతో సాగాయి.
నిత్య జీవితంలో మనుషులు అంత సుదీర్ఘంగా, వ్యాసాల రూపంలో మాట్లాడరు కాబట్టి సంభాషణలను మరికొంత చిన్నవిగా, పదునుగా మార్చితే నాటకీయత తగ్గి వాస్తవికత పెరుగుతుంది.
ముగింపులో సమస్యల పరిష్కారంపై స్పష్టత
‘సావుడప్పు’ కథలో శైలజ టీచర్ బదిలీ అయిపోయాక సత్తి మళ్ళీ బడి మానేయడంతో కథ ముగుస్తుంది. ఇది వాస్తవ పరిస్థితికి అద్దం పట్టినప్పటికీ, పాఠకుడిలో ఒక నిరాశను మిగుల్చుతుంది. వ్యవస్థలోని లోపాలను చూపిస్తూనే, ఆ అణగారిన వర్గాల పిల్లల చదువుల కోసం ప్రభుత్వ పరంగా లేదా సామాజిక పరంగా ఎలాంటి ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు ఉండాలో ఒక చిన్న సూచన ప్రాయంగానైనా ముగింపులో చూపిస్తే కథ మరింత స్ఫూర్తిదాయకంగా మారుతుంది.
ముద్రణా దోషాల సవరణ :
పుస్తకంలో కొన్ని చోట్ల అక్కడక్కడా చిన్న చిన్న అచ్చుతప్పులు, వాక్య నిర్మాణంలో కొద్దిపాటి అసౌకర్యం కనిపిస్తున్నాయి. తర్వాతి ముద్రణలో చక్కని ప్రూఫ్ రీడింగ్ ద్వారా వీటిని సవరించుకుంటే బాగుంటుంది.
మొత్తంగా చెప్పాలంటే.. కావూరి శారద గారు సమాజం వైపు నిలబడ్డ రచయిత్రి. సమాజంలోని చీకటి కోణాలను ఎత్తి చూపుతూనే, ఆ చీకటిని చీల్చుకుని వచ్చే మానవీయ వెలుగును పరిచయం చేయడంలో చక్కని ప్రతిభ చూపారు. మనిషిని అర్ధం చేసుకోవడం, క్షమించడం, ప్రేమించడం అనే మూలా సూత్రాల చుట్ట్టు అల్లిన ఈ కథలు తెలుగు సాహిత్యంలో విశిష్టమైన స్థానాన్ని సంపాదించుకోగలిగినవి.
(ప్రజాస్వామిక రచయిత్రుల వేదిక నిర్వహిస్తున్న ‘కొత్తవంతెన’ అంతర్జాలంలో స్త్రీల సాహిత్య సమావేశాల పరంపరలో భాగంగా జరిగిన సదస్సులో చేసిన విశ్లేషణ )
