ఆకాశం రాగి రేకులా కాలిపోతోంది. తిరుమల కొండల వైపు నుండి వచ్చే గాలిలో పచ్చదనం లేదు, కేవలం ఎండిపోయిన బండరాళ్ల వేడి, రాలిపోయిన ఎండుటాకుల వాసన మాత్రమే ఉన్నాయి.
మా ఇంటిముందు వేసిన పందిరి కింద గాలి ఆడక జనం ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతున్నారు. ఇది మా నాయనమ్మ, పార్వతమ్మ గారి పన్నెండవ రోజు కర్మ.
పందిరి ముఖద్వారం దగ్గర ఆమె పెద్ద ఫోటోకి భారీ పూలదండ వేశారు. అగరబత్తుల పొగ, కర్పూరం ఘాటు, విస్తరాకుల్లో వడ్డిస్తున్న నెయ్యి, వేడి అన్నం వాసనలు కలిసి నా కడుపులో దేవేస్తున్నట్లుగా ఉంది.
నా చుట్టూ ఉన్నవాళ్ళంతా ముఖాలకు విషాదాన్ని పులుముకుని తిరుగుతున్నారు.
“ఏం మనిషి పార్వతమ్మ. ఊరికే పెద్ద దిక్కు. ఆమె లేని లోటు ఎవరు తీరుస్తారు?” అంటూ పక్కింటి సుబ్బమ్మ తన చీర కొంగుతో లేని కన్నీళ్లను తుడుచుకుంటోంది.
ఆమె గొంతులో సానుభూతి కన్నా, ఆ మాట అనకపోతే చనిపోయిన ఆత్మ ఎక్కడ శపిస్తుందో అన్న భయమే ఎక్కువ ఉంది.
నేను ఆ ఫోటో వైపు చూశాను. ఫోటోగ్రాఫర్ చాలా కష్టపడి ఆమె ముఖంలో దైవభక్తి ఉన్నట్లుగా మార్చాడు.
కానీ ఆ విశాలమైన నుదురు, బిగించిన పెదవుల వెనుక ఉన్న కాఠిన్యం, ఆ పట్టుచీరల అంచుల్లో దాగున్న క్రూరత్వం ఈ ఊరి జనాలకు తెలీదు.
వాళ్ల దృష్టిలో ఆమె కొండంత మహాసాధ్వి. గుడికి, వీధికి పెద్ద దిక్కు. కానీ నాకు తెలుసు, ఆ మొహం వెనుక ఉన్న రాక్షసి ఎలాంటిదో.
అందరూ నేను ఏడవాలని ఆశిస్తున్నారు. ఒక పడుచు పిల్ల, ఇంట్లో పెద్ద దిక్కు పోతే గుండెలవిసేలా ఏడవాలి.
అది సమాజం రాసిపెట్టిన స్క్రిప్ట్. కానీ నా కళ్ళలో నీళ్లు లేవు. కనీసం నటించడానికి కూడా నా మనసు ఒప్పడం లేదు. ఒక రాతి విగ్రహం బద్దలైతే ఎవరైనా ఏడుస్తారా?
నాకు దక్కింది అదే ప్రశాంతత. చావు ఎప్పుడూ విషాదాన్ని మాత్రమే మోసుకురాదు, కొన్నిసార్లు అది పంజరం తలుపులు బద్దలు కొట్టే సుత్తిలా కూడా వస్తుంది అని నాకు ఇప్పుడే అర్థమవుతోంది.
దొడ్లో వంటవాళ్ళు పెద్ద పెద్ద గిన్నెల్లో పాయసం గరిటెలతో తిప్పుతున్నారు. ఆ శబ్దం వింటుంటే, నా మనసులో గత ఇరవై ఏళ్లుగా గూడుకట్టుకున్న ఒక భయంకరమైన నిశ్శబ్దం మెల్లగా కరుగుతున్నట్లు అనిపించింది.
నేను చుట్టూ ఉన్న మనుషుల్ని, వాళ్ళ అబద్ధపు మాటల్ని గమనిస్తూ, నా లోపల పుడుతున్న ఈ కొత్త స్వేచ్ఛను ఆస్వాదించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను.
నా దృష్టి వంటగది గుమ్మం దగ్గర నిలబడ్డ మా అమ్మ, రమాదేవి మీద పడింది. ఆమె కళ్ళు ఉబ్బి ఉన్నాయి.
బహుశా ఉదయం నుండి ఏడుస్తూనే ఉందేమో. ఆ కన్నీళ్లు ఎవరి కోసం? ఇన్నేళ్లు తనని ఒక పనిమనిషి కంటే హీనంగా చూసి, మాటలతో పొడిచి చంపిన అత్తగారు పోయిందనా?
లేక తన యవ్వనాన్ని, సంతోషాన్ని, ఆశలను ఆ వంటగది పొగకే అంకితం చేసిన తన ఖర్మను తలుచుకునా?
మా అమ్మ ఎప్పుడూ ఒక భయస్తురాలు. ఆమె జీవితం వంటగదికే పరిమితం.
నాయనమ్మ నడుముకు ఎప్పుడూ ఒక పెద్ద ఇత్తడి తాళంగుత్తి వేలాడేది. ఇంట్లో ఆమె ఎటు నడిచినా, ఆ తాళాలు “గల్… గల్…” మని శబ్దం చేసేవి.
ఆ శబ్దం మా ఇంట్లో ఒక సైరన్ లాంటిది. ఆ గజ్జెల చప్పుడు వినపడగానే అమ్మ చేతిలోని గరిటె వణికేది.
వంటింట్లో కూర మాడినా, బియ్యంలో రాయి వచ్చినా ఆ తాళంగుత్తితోనే అమ్మ వీపు మీద దెబ్బలు పడేవి.
ఆ తాళాలు కేవలం బీరువాకే కాదు, బియ్యం డబ్బాకు, పప్పుల డబ్బాకు, చివరకు మా అందరి స్వేచ్ఛకు, గొంతులకు వేసిన తాళాలు.
నాయనమ్మ ఏది చెబితే అది వేదం. ఆమె నిర్ణయమే శాసనం.
నాకు ఊహ తెలిసినప్పటి నుండి ఆ తాళాల శబ్దం నా నరాల్లో ఒక భయాన్ని నింపేది. నాయనమ్మకు మనుషులంటే లెక్క లేదు. కులానికి, ఊళ్ళో పరువుకు, తన మాటకు ఉన్న విలువ రక్తసంబంధానికి లేదు.
మా ఊరి పక్కన స్వర్ణముఖి నది ఎండాకాలంలో ఎండిపోయి, ఎడారిలా ఎలా మారుతుందో, నాయనమ్మ మనసు కూడా ఎప్పుడూ అంతే ఎండిపోయి ఉండేదని నాకు వయసు వచ్చే కొద్దీ అర్థమైంది.
ఆమె సామ్రాజ్యంలో మేము కేవలం బానిసలం. అమ్మ ఒక మూగ బానిస అయితే, నేను ఎదురుతిరగలేని అసహాయ బానిసను.
ఆ తాళంగుత్తి ఆమె అధికారానికి, అహంకారానికి ప్రతీక. అది లేకుండా ఆమె ఏ రోజూ నిద్రపోయిన పాపాన పోలేదు. ఆ గల్ గల్ శబ్దం వినకుండా మా ఇంట్లో ఏ పనీ జరిగేది కాదు.
ఈ హడావిడిలో మా నాన్న ఎక్కడ ఉన్నాడో అని వెతికాను. పెరట్లోకి వెళ్లే దారిలో ఒక పాత కొబ్బరి చెట్టుకు ఆనుకుని, శూన్యంలోకి చూస్తూ నిలబడి ఉన్నాడు.
ఆయన భుజాలు కుంగిపోయి ఉన్నాయి. నాన్న ఎప్పుడూ అలాగే ఉంటాడు. ఆయన వయసు యాభై దాటినా, నాయనమ్మ ముందు ఎప్పుడూ ఒక తప్పు చేసిన పదేళ్ల పిల్లాడిలాగే తల దించుకుని నిలబడేవాడు.
నాన్నకు సొంతంగా ఆలోచించే శక్తిని నాయనమ్మ ఎప్పుడో లాగేసుకుంది. ఆయన ఒక కీలుబొమ్మ.
నాయనమ్మ అమ్మను తిడుతున్నప్పుడు, కొడుతున్నప్పుడు నాన్న ఎప్పుడూ అడ్డుపడలేదు.
అడ్డుపడే ధైర్యం ఆయనకు లేదు. ఆయనది మౌనపు పోరాటం కాదు, లొంగిపోయిన పిరికితనం.
నేను డిగ్రీ చదువుకుంటానని, పట్నం వెళ్తానని అడిగిన రోజు నాకింకా స్పష్టంగా గుర్తుంది.
నాయనమ్మ మండిపడింది.
“పట్నం పోయి ఆడపిల్లలు ఏం వెలగబెడతారే? చేతికొచ్చిన పిల్ల, రేపు ఎవడికో ఒకడికి అంటుకట్టాల్సిన దానవే కదా! వీడికి ఏమైనా బుద్ధుండాదా?” అంటూ నాన్న వైపు తిరిగి అసహ్యంగా ఉమ్మేసింది.
ఆ రోజు నేను నాన్న వైపు ఆశగా చూశాను, కనీసం నా కోసమైనా ఆయన నోరు విప్పుతాడని. కానీ ఆయన ఎప్పటిలాగే తల దించుకున్నాడు.
ఆ రోజు మొదటిసారి నేను ఎదురుతిరిగాను.
“నేను చదువుకుంటాను, ఎవరికీ భారం కాను” అని గట్టిగా అరిచాను.
ఆ క్షణంలో నాయనమ్మ కళ్ళలో చూసిన ఆశ్చర్యం, కోపం నన్ను భయపెట్టాయి కానీ, నాకు లోపల ఎక్కడో ఒక తెలియని ధైర్యం పుట్టుకొచ్చింది.
బహుశా ఆ రోజే నాలో ఆమె మీద ఉన్న కొద్దిపాటి గౌరవం, నాన్న మీద ఉన్న నమ్మకం కూడా చచ్చిపోయాయి.
అప్పటి నుండి ఆమె నాతో మాట్లాడింది తక్కువే. నేను ఆమెకు ఒక విరుగుడు లేని విషంలా మారిపోయాను.
నాన్న ఆ రోజు రాత్రి నా దగ్గరికి వచ్చి కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు.
“నన్ను క్షమించమ్మా, ఆవిడ రాక్షసి, నేను ఎదిరించలేను” అని గొణిగాడు.
ఆయన నిస్సహాయతను చూసి నాకు జాలి కలగలేదు, జుగుప్స వేసింది. ఇప్పుడు ఆయన ఆ చెట్టు కింద నిలబడి, తన తల్లి పోయిందన్న బాధలో ఉన్నాడో, లేక తన జీవితాన్ని నాశనం చేసిన ఆమె నుండి విముక్తి దొరికిందన్న ఆనందంలో ఉన్నాడో అర్థం కావడం లేదు.
గత నెల రోజుల జ్ఞాపకాలు నా కళ్ళ ముందు మెదులుతున్నాయి.
నాయనమ్మకు హఠాత్తుగా పక్షవాతం వచ్చి మంచాన పడింది. ఎప్పుడూ ఇంట్లో సింహంలా గర్జించే ఆ దేహం ఒక్కసారిగా ఒక వైపు పడిపోయింది.
మాట పడిపోయింది. గదిలో మంచం మీద అస్థిపంజరంలా ముడుచుకుపోయి ప్రాణం కోసం కొట్టుమిట్టాడింది.
కానీ విచిత్రం ఏమిటంటే, ఆమె శరీరం పడిపోయినా, ఆమె కళ్ళలో ఆ పొగరు, ఆ అహంకారం ఏమాత్రం తగ్గలేదు. ఎవరైనా పలకరించడానికి వస్తే కళ్ళతోనే కత్తిలా చూసేది.
అమ్మ ఆమెకు ఆ స్థితిలో కూడా నిరంతరం సేవలు చేస్తూనే ఉంది. ఆమెకు ఏమాత్రం అసహ్యం వేయలేదు.
మలమూత్రాలు ఎత్తినా, ఒళ్ళు తుడిచినా, గంజి నోట్లో పోసినా అమ్మ ఒక యంత్రంలా చేసుకుంటూ పోయింది.
కనీసం ఆ క్షణంలోనైనా నాయనమ్మ కళ్ళలో కృతజ్ఞత కనిపిస్తుందేమో అని నేను గమనించేదాన్ని.
కానీ లేదు. ఆమె చూపుల్లో అమ్మ పట్ల ఎప్పటిలాగే అసహ్యం, ద్వేషం మాత్రమే కనిపించేవి.
తన అశక్తతను చూసి అమ్మ లోపల నవ్వుకుంటోందేమో అన్న అనుమానం, కోపం ఆ కళ్ళలో స్పష్టంగా తెలిసేవి.
నేను ఎప్పుడూ ఆమె గది వైపు వెళ్ళలేదు. దూరం నుండే ఆ దృశ్యాన్ని ఒక నాటకం చూస్తున్నట్లు చూసేదాన్ని.
“అమ్మకి ద్రోహం చేస్తున్నానేమో, కనీసం చివరి రోజుల్లో దగ్గరకు వెళ్లలేదే” అన్న అపరాధ భావం నన్ను ఒక్క క్షణం కూడా వెంటాడలేదు.
ఎందుకంటే, ఒక మనిషి మనల్ని ప్రేమించినప్పుడే మనం వాళ్లని తిరిగి ప్రేమించగలం. ప్రేమించని వాళ్ల కోసం ఏడవడం, జాలి పడటం నా దృష్టిలో అతిపెద్ద అబద్ధం.
మరణశయ్య మీద ఉన్నప్పుడు కూడా ఆమె తన తలగడ కింద ఆ ఇత్తడి తాళంగుత్తిని పెట్టుకునే పడుకుంది.
ప్రాణం పోయే చివరి నిమిషంలో కూడా ఆమె చేయి ఆ తాళాల మీదే ఉంది. ఆమె మరణం ప్రశాంతంగా రాలేదు, ఒక పెద్ద పోరాటం లాగా, అహంకారం ప్రాణాన్ని వదలడానికి ఇష్టపడనట్లుగా గిలగిల కొట్టుకుని ప్రాణం విడిచింది.
కర్మ కాండలు ముగింపు దశకు చేరుకున్నాయి. పూజారులు మంత్రాలు చదువుతున్నారు.
పెద్ద పంతులు గారు మైకు తీసుకుని నాయనమ్మ పుణ్యకార్యాల గురించి చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు.
“పార్వతమ్మ గారు అంటే సాక్షాత్తూ ఆ తిరుమల వెంకన్నకు ప్రతిరూపం. ఆమె ధర్మగుణం, ఆమె దానగుణం ఈ ఊరు ఉన్నంతకాలం గుర్తుంచుకుంటుంది. అన్నదానాలు చేసింది, గుడికి విరాళాలు ఇచ్చింది…” ఇలా సాగిపోతోంది ఆయన ప్రసంగం.
నాకు వాంతి వచ్చేలా ఉంది. గుడికి విరాళాలు ఇచ్చింది, కానీ కన్న కొడుకు జీవితాన్ని సర్వనాశనం చేసింది.
బయట వాళ్ళకు అన్నదానం చేసింది, కానీ ఇంట్లో కోడలికి కడుపునిండా అన్నం పెట్టిన పాపాన పోలేదు.
చుట్టూ ఉన్న బంధువులు ఆ మాటలకు తలలూపుతూ, ఆమె ఎంత గొప్పదో ఒకరికొకరు చెప్పుకుంటున్నారు.
ఈ సమాజం ఎంత విచిత్రమైనదో..ఒక మనిషి చనిపోగానే వారిలోని క్రూరత్వాన్ని, రాక్షసత్వాన్ని అంతా మర్చిపోయి, వాళ్ళకు దేవుడి హోదా ఇచ్చేస్తారు.
బహుశా బతికున్నవాళ్లకు చచ్చినవాళ్లంటే ఉన్న భయం వల్ల ఈ నాటకాలు ఆడతారేమో. నా చుట్టూ జరుగుతున్న ఈ ప్రహసనం చూస్తుంటే నాకు పిచ్చి కోపం వస్తోంది.
లేచి నిలబడి, మైకు లాక్కుని, “ఆమె ఒక రాక్షసి. మా జీవితాలను నరకం చేసిన శాడిస్టు” అని గట్టిగా అరవాలనిపిస్తోంది.
కానీ నేను మౌనంగా ఉండిపోయాను. ఈ మనుషులెవరికీ నిజం వినే ఓపిక గానీ, ధైర్యం గానీ లేవు. పూజారులు పిండ ప్రదానం చేయించారు.
బ్రాహ్మణులకు దానాలు ఇప్పించారు. బట్టలు, పాత్రలు, ఆఖరికి నాయనమ్మ వాడిన పాత కుర్చీని కూడా దానంగా ఇచ్చేశారు.
వాళ్ళు ఆమె వస్తువులను తీసుకుని వెళ్తుంటే, మా ఇంట్లో ఉన్న దరిద్రం, పట్టిన శని మెల్లగా బయటికి వెళ్ళిపోతున్నట్లు నాకు అనిపించింది.
నేను గట్టిగా ఊపిరి పీల్చుకున్నాను. గాలిలో పాయసం వాసన కన్నా, ఇప్పుడు స్వేచ్ఛ వాసన ఎక్కువగా తగులుతోంది.
సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నాడు. జనం మెల్లగా ఒకరొకరుగా వెళ్ళిపోతున్నారు. పందిరి కింద కుర్చీలు ఖాళీ అవుతున్నాయి.
ఇంట్లో ఒక వింతైన నిశ్శబ్దం ఆవరించింది. ఈ నిశ్శబ్దం ఎప్పుడూ ఇంట్లో ఉండే భయానక నిశ్శబ్దం లాంటిది కాదు, ఇది ప్రశాంతతను మోసుకొస్తున్న నిశ్శబ్దం.
నేను హాలులోకి నడిచాను. అక్కడ గోడకు ఆనుకుని నాయనమ్మ కూర్చునే పెద్ద చెక్క కుర్చీ ఖాళీగా ఉంది.
ఆ కుర్చీ ఒకప్పుడు ఒక భయంకరమైన సింహాసనం. దాన్ని చూసినప్పుడల్లా నాకు వణుకు పుట్టేది. కానీ ఇప్పుడు అది కేవలం ఒక ప్రాణం లేని చెక్క ముక్క.
నా చూపు కుర్చీ పక్కన ఉన్న టీపాయ్ మీద పడింది. అక్కడ ఆ ఇత్తడి తాళంగుత్తి అనాథలా పడి ఉంది.
ఇక దానికి నడుము లేదు. దాన్ని మోసే అహంకారం లేదు. దానికి అధికారం లేదు. అయినా అది ఇంకా భయాన్ని పుట్టిస్తూనే ఉంది.
అమ్మ అక్కడే నిలబడి, ఆ తాళంగుత్తి వైపు భయంగా చూస్తోంది. అది ఏ క్షణమైనా పాములా లేచి కాటేస్తుందేమో అన్నట్లుంది ఆమె చూపు.
ఆ భయాన్ని నేను అర్థం చేసుకోగలను. ఇన్నేళ్ల బానిసత్వం ఒక్కరోజులో మాయం కాదు. ఆ తాళాల గలగలలు ఇంకా ఆమె చెవుల్లో మారుమోగుతూనే ఉండి ఉంటాయి.
నాన్న గదిలో తలుపు వేసుకుని పడుకున్నాడు. బహుశా ఆయనకు కూడా ఇప్పుడు ఈ స్వేచ్ఛను ఎలా వాడుకోవాలో అర్థం కావడం లేదేమో.
బానిసలకు అకస్మాత్తుగా స్వేచ్ఛ వస్తే, సంకెళ్ల బరువు లేకపోవడం ఒక వింతైన వెలితిగా అనిపిస్తుంది.
నేను మెల్లగా ఆ టీపాయ్ దగ్గరికి వెళ్ళాను. అమ్మ నన్ను ఆపాలని చెయ్యి చాపింది, “వద్దులే పిచ్చీ… దాన్ని ముట్టుకోకు” అని గుసగుసగా అంది.
ఆ మాటలో ఇంకా నాయనమ్మ బతికే ఉందన్న భయం ధ్వనిస్తోంది. నేను ఆమె మాటను పట్టించుకోలేదు. నా చేతిని ముందుకు చాచి ఆ తాళంగుత్తిని చేతిలోకి తీసుకున్నాను.
ఆ ఇత్తడి తాళాలు నా చేతిలో చల్లగా, చాలా బరువుగా తగిలాయి. అందులో నాయనమ్మ క్రూరత్వం, అమ్మ కన్నీళ్లు, నాన్న పిరికితనం, నా పోరాటం అన్నీ బంధీలై ఉన్నట్లు అనిపించింది.
ఆ బరువును ఇక మా ఇంట్లో ఏ ఒక్కరూ మోయకూడదు. నేను దాన్ని గట్టిగా పట్టుకుని పెరట్లోకి నడిచాను.
అమ్మ భయంగా నా వెనకే వచ్చింది. దొడ్లో చివరన ఒక పాత, ఎండిపోయిన బావి ఉంది. ఇన్నేళ్లుగా మా ఇంట్లో ఎండిపోయిన ప్రేమలకు, ఇంకిపోయిన బంధాలకు అది ప్రతీక. ఆ బావి దగ్గరికి వెళ్లి నిలబడ్డాను.
బయట ఆకాశం రంగు మారుతోంది. నల్లటి మబ్బులు దట్టంగా కమ్ముకున్నాయి. నేను చేతిలో ఉన్న తాళంగుత్తిని పైకి ఎత్తి, నా సర్వశక్తులూ కూడదీసుకుని ఒక్కసారిగా ఆ చీకటి బావిలోకి విసిరేశాను.
అది గాలిలో తిరుగుతూ కిందకు వెళ్ళింది. చాలా సేపటి తర్వాత… కింద రాళ్లను తాకుతూ “టంగ్… గల్…” అని ఒక చిన్న శబ్దం వినిపించింది.
అది పాతాళంలోకి పడిపోయి విచ్ఛిన్నమైన శబ్దం. ఆ శబ్దంతో పాటు నా గుండె మీద ఉన్న ఒక పెద్ద బండరాయి కూడా జారిపోయినట్లు అనిపించింది. నా మనసులో ఉన్న ఇన్నేళ్ల ఉక్కపోత ఒక్కసారిగా తీరిపోయింది.
నేను వెనక్కి తిరిగాను. అమ్మ కళ్ళలో అప్పటిదాకా ఉన్న భయం మాయమై, ఒక చిన్న ఆశ్చర్యం, దాని వెనుక ఒక సన్నని నవ్వు కనిపించాయి.
అప్పుడే ఆకాశం కన్నం పడినట్లుగా పెద్ద వాన మొదలైంది. వడగళ్ళ లాంటి వర్షపు చుక్కలు వేడి మట్టి మీద పడుతుంటే వచ్చే ఆ స్వచ్ఛమైన మట్టి వాసనను నేను ఊపిరితిత్తులు నిండా గట్టిగా పీల్చుకున్నాను.
ఈ వాన మా ఇంట్లో పట్టిన పాత మురికిని, ఆ పాపపు జ్ఞాపకాలను కడిగేస్తుందో లేదో నాకు తెలియదు.
కానీ ఒక విషయం మాత్రం నిజం. ఇకపై ఈ ఇంట్లో గజ్జెల చప్పుడు లాంటి ఆ భయంకరమైన తాళాల శబ్దం వినపడదు. ఇప్పుడు నేను స్వేచ్ఛగా ఊపిరి పీల్చుకోగలను. మా అమ్మ కూడా. నేను వర్షంలో తడుస్తూ, ఆకాశం వైపు చూసి మనసారా నవ్వాను. నా జీవితంలో నేను వేసిన తొలి స్వేచ్ఛా గీతం ఆ వర్షం.
